Print This Page

Armoracia rusticana

 

ARMORACIA RUSTICANA     -           MIERIKSWORTEL/PEPERWORTEL / BOERENRADIJS.
Familie:
Brassicaceae/Cruciferae – Kruisbloemenfamilie.
Synoniem: Cochlearia armoracia.
                  A. Lapathifolia.
Het is familie van de tuinkers, radijs, rammenas en koolgewassen.
Gebruikte deel: wortel, vers, gedroogd of ingemaakt. De etherische olie wordt gedestilleerd uit Armoracia rusticanade in water geweekte wortel en de olie is kleurloos tot lichtgeel met een scherpe geur.
Door oplosextractie wordt er ook een resinoïde geproduceerd.

De mierik heeft vlezige, lange wortels, grote grove bladeren en een pluim van kleine witte bloemen met 4 bloemblaadjes. De jonge bladeren kan men toevoegen aan salades. De versgeraspte wortel wordt in een roomsaus verwerkt. De scherpe olie uit de geraspte wortel maakt de voorhoofdsholten schoon. Verse mierikswortel bevat magnesium, calcium, natrium, vitamine C en is een natuurlijk antibioticum. Bij kneuzing, kwetsen, snijden of raspen van de wortel komt er allylisothiocyanaat  vrij dat door een enzym wordt aangemaakt. Dit is een scherpe, ogentranende stof en geur, die de slijmvliezen prikkelen en tranenvloed veroorzaken. Dit zijn vluchtige stoffen, allylmosterdolie, waardoor de smaak na kneuzing in 10-20 minuten snel terugloopt. Door azijn toe te voegen kan de smaak worden gestabiliseerd.
De onbeschadigde wortel is zo goed als reukloos. Bij gevoelige mensen kunnen de maag, de darmen en de nieren worden geïrriteerd. Kan zeer scherp van smaak zijn, zelfs bijtend, vooral vlak onder de schil. Door koken verliest de mierikswortel zijn smaak. De Japanse mierikswortel, wasabi, is qua geur hetzelfde, maar van smaak iets sterker.

De overblijvende wortel is rond of bietvormig en erg lang en hieruit ontspringen grote langgesteelde, langwerpige bladeren. De bloemen zijn wit en vormen een pluim. Hij bloeit in mei-juli. Oorspronkelijk uit Zuid Europa, mogelijk ook uit Oost Europa en wordt in verschillende landen gekweekt, Rusland en geheel Europa. Komt soms in het wild voor, langs slootkanten en dergelijke. In september en dan tot februari kan men de lange wortels oogsten en vers gebruiken.
Wordt veel gebruikt als smaakmaker in conserven. Gebruikt in de Deense en Duitse keuken bij de bereiding van vis en vissauzen. Op de Britse eilanden onlosmakelijk verbonden met rosbief.
De wortel was 3000 jaar geleden bij de Grieken reeds bekend. In de Joodse keuken wordt hij gebruikt als smaakmaker, bij vis. Bij het Pesachfeest wordt mierikswortel gegeten als maror, het bittere kruid, symbool voor de moeilijke tijden die de Joden doormaakten in Egypte, tijdens de slavernij. In de Verenigde Staten is de wortel populair en wordt verbouwd in het stroomgebied van de Mississippi, bij St. Louis. De Duitse immigranten zijn hier mee begonnen omstreeks 1800. Verdere teelt in Illinois, rond Collinsville, de “Horseradisch Capital of the World” en de grootste productie vindt plaats in Eau Claire in Wisconsin. Er is zelfs uitvoer naar Europa van de mierikswortel.

In Pompei zijn muurschilderingen waarop de mierikswortel is te zien. Cato schreef in zijn verhandelingen over de akkerbouw uitvoerig over de plant. Plinius de Oude schrijft in zijn Natural History over Amoracia en die werd door hem aanbevolen voor zijn medische kwaliteiten. In Duitsland wordt hij sinds de Middeleeuwen verbouwd. John Gerard schrijft in 1597 in The Herball, or Generall Historie of Plants dat de Duitsers de fijngestampte wortel met azijn eten bij visgerechten en vissauzen terwijl de Engelsen daar mosterd bij gebruiken. Voordat de pepers en chili’s bekend waren was er eigenlijk alleen mierikswortel, die een scherpe smaak gaf in Europa.
Aanvankelijk werd de mierikswortel in de geneeskunde niet gebruikt, wel in de volksgeneeskunde, tegen koorts, spijsverteringsklachten, urineweginfecties en ter bevordering van de bloedsomloop, evenals bij reumatische aandoeningen en artritis. Nu antibiotisch werkende stoffen zijn ontdekt, neemt de belangstelling toe. De stoffen zijn werkzaam bij infecties van de nieren, de urinewegen, evenals bij bronchitis. De plant wordt heden Armoracia rusticanabeschouwd als een natuurlijk antibioticum, net als ui en knoflook.
In de volksgeneeskunde is het een middel tegen hoest. Neem een theelepel fijngewreven mierikswortel met een gelijke hoeveelheid honing en neem bij hoest 2-3 maal daags een theelepel. Ook bij blaas- en nierklachten. Als kompres in de nek verlicht het hoofdpijn. Als kompres op de borst verlicht het astma. Pas echter op met een gevoelige huid en gebruik het kompres maar 5-10 minuten. De wortel stimuleert de spijsvertering en de bloedsomloop, geneest ontstoken tandvlees, lost slijm op en is diuretisch. Het wordt gegeven bij long- en urineweginfecties en in kompressen bij bronchitis en reumatiek. De thee van mierikswortel is antiseptsich, stimuleert de eetlust, werkt laxerend en diuretisch. De gedroogde bladeren geven een gele verfstof. Mierikswortel is geliefd om vlees mee te kruiden, vooral rundvlees, koud varkensvlees en bij vette worst. Uitwendig kan men pijnlijke gewrichten met de geraspte mierikswortel behandelen en winterhanden en –voeten. In de oude volksgeneeskunst werd de plant als een heidens kruid beschouwd en niet gegeten. Later werd de wortel samen met lepelkruid gebruikt tegen scheurbuik. Mierikwortel bevat twee maal zoveel vitamine C als citroen en verder vitamine B1, B2, B6 en de mineralen kalium, magnesium en ijzer.
Mierikswortel is een goede buur voor aardappelteelt en fruitbomen. Houdt ziekten op afstand. Het blad fijngesneden in hondenvoer zou anthelmintisch werken. De bio-telers maken gebruik van een aftreksel van de bladeren om ziekten te bestrijden en fruit te bewaren.

Werkzame bestanddelen:
Het grootste aantal bestanddelen zit in de wortel.
Etherische olie met sinigrine (mosterdolie-glycoside), rhodaanwaterstof, asparagine, arginine, antibiotisch werkende vluchtige stoffen 13%, kaliumverbindingen en veel vitamine c. Het stekende aroma in de mierikswortel is allylisothiosyanaat(75%). Als de plant gekneusd en geplet wordt ontstaat fenylethyl isothiosyanaat (chemische strijdstoffen tegen vraat)
0.6% Glucosinolaat met sinigrin 41% en gluconasturtiin.
Allyisothiocynaat schijnt te werken tegen Listeria monocytogenes, Eschericia colli en Staphylococcus aureus en deze bacteriën zelfs te doden.
De wortel bevat een peroidase-enzym dat met behulp van waterstofperoxide organische verontreinigingen in water kan oxideren en verwijderen.
Voorkomend in  de hele plant:
Aesculetine – amylase – campesterol – lipase – peroxidase – stigmasterol – arginine – aspArmoracia rusticanaaragine – b-sitosterol – limoneen.
Mineralen – vitaminen B1-2-3-C – b-caroteen - zuren – arsenicum – enzymen – fructose – tanninen – glucose  -  resin 26% - koolhydraten – pectine – vetstoffen – proteine -   zetmeel – suiker.
Flavonen: quercetin, kaempferol e.a.

Specifiek werkzaam:
Antibacterieel -  antibiotisch  -  anticonvulsant  -  antidiabetes  -  antiseptisch  -  antiscorbutisch  -  antiastmatisch  -  bevriezingen  -  blaasklachten   -   blaartrekkend   -  bloedstelpend  -  bronchitis  -  constipatie  -  cordial (versterkingsmiddel, geeft kracht)  -  digestief  -  diuretisch  -  eczeem  -  expectorant  -  fungicide  -   galproblemen/ziekten  -  hoestdempend  -  hoest  -  hoofdpijn  -  huidirriterend  -  insectenbeten/steken  -  ischias  -  jicht  -   laxatief  -   leverziekten – luchtpijpcatarre  -  maagklachten  -  menstruatieproblemen  -  neuritis (zenuwontsteking)  -  nierklachten -  ontstekingen, luchtwegen, urinewegen  -  reumatische klachten  -  sinusitis  -  slijmoplossend  -  stimulerend  -    stofwisselingsziekten  -  tandpijn  - tbc. - trommelvliesontsteking  -  urinedrijvend  -   versterkend  -  waterzucht/tegen ophopingen van water - zenuwpijn    -   zenuwziekten  -  zomersproeten.
Mierikswortel stimuleert de spijsvertering, is urinedrijvend en antibiotisch. Kompressen met een mierikswortelpapje verlichten reumatische klachten, evenals ischias en artritis.

Contra-indicatie:
oraal giftig en sterk huid-irritant, slijmvlies-irritant. Inwendig kan het maag, darmen en nieren irriteren. Bij normaal beperkt gebruik is de consumptie van het kruid wel veilig. Zwangere en zogende kunnen zich beter onthouden.
Wordt in de aromatherapie niet gebruikt.


Bronnen:  www.tuinadvies.be/kruiden_mierikswortel
                 Liber herbarum II Erik Gotfredsen
                 Dr.Duke’s Databases.
                 Wikipedia: nl., de., eng.
                 www.uni-graz.at/katzer.engl
Foto’s:  Wikipedia. De.
             www.rz.uni-karlsrhue.de


André Gielen.  ©®Copyright en registratie notaris. Lith 2001- mrt 2007.

 


 


Previous page: Aquilaria agallocha
Next page: Arnica montana