Print This Page

Artemisia vulgaris

 

 

ARTEMISIA VULGARIS                 -               BIJVOET / GEMENE ALSEM / WILDE ALSEM / KRABBEKLOOTJES / SINT-JANSBLOEM / SINT-JANSWORTEL.
Familie:
Asteraceae/compositae. Gebruikt deel: wortel en bloeiende toppen (net voor de bloei geoogst) en bladeren. Frankrijk, Marokko. Gehalte aan etherische olie van 0.02% tot 0,2%, voor 1 kg essence 500 kg vers kruid. Veel terpenen en terpeenderivaten. De olie is een kleurloze of lichtgele vloeistof met een kamferachtige, bitter-zoete kruidige geur. Het is een middennoot in de parfumindustrie.

Artemisia vulgarisOorspronkelijk uit de gematigde klimaatzones van Azië. Komt voor in Europa, de Verenigde Staten en Azië. Wordt vooral geteeld in de Balkanlanden, Duitsland en Frankrijk.
Komt overal in Europa voor op onbebouwd terrein tot een hoogte van 1600 meter, vooral zeer algemeen op zandgrond.  Verder bij heggen, in tuinen, in het wild, op braakliggende gronden, langs losplaatsen en rivieroevers, in bermen, van Europa tot Siberië en tot Noord Afrika.
Hij is een halve meter tot anderhalve meter hoog met een roodachtige tot paarse stengel, kruidachtig en vertakt. De bladeren zijn generfd, van boven kaal en donkergroen, van onderen wit en viltachtig. In juli/september heeft hij geelachtige bloemen. Dit zijn talrijke donkergele bloemkorfjes, klein, 4 mm, eivormig en rechtopstaand. De bloembodem is kaal, de schutblaadjes viltachtig en wit en de buisvormige bloemkronen zijn geel en dikwijls ook roodachtig. De geur is zwak kruidig en de smaak zwak bitter. De bloemscheuten en ook de bladeren die zowel vluchtige olie als bittere stoffen en looizuur bevatten worden al vanouds als kruid gebruikt, de wortels niet, want die gaan schimmelen. Vroeger, voordat hop in de bierbrouwerij werd gebruikt, gebruikte men bijvoetbladeren om het bier smaak te geven en beter houdbaar te maken. Ze smaken minder bitter dan de bladeren van de alsem en neutraliseren vette gerechten, zoals paling. In Duitsland gebruikt men de bloemtoppen in gevulde gans. Groeit graag in de volle zon, op een lichte, droge en goed gedraineerde grond.

Volgens Plinius komt de naam artemisia van de Griekse godin Artemisia Lithya, die als begeleidster bij geboorten grote faam genoot. Zij was een beroemd plantkundige en medisch onderzoekster. Dit was ook het oorspronkelijke doel van de plant: geboorte- en vrouwenklachten. Bij de oude Germanen was het een heilige plant. In de christelijke tijden werd de plant gezien als heksenplant en werd gebruikt in magische rituelen als bescherming tegen kwaad en gevaar.
Ook de abdis Hildegard van Bingen kende de plant, maar waarschijnlijk uit voorzorg zei zij er niet veel over, omdat men toen ook al wist dat de plant afdrijvende eigenschappen had.
In vroegere tijden werd bijvoet gebruikt voor de behandeling van epilepsie en Sint vitusdans en dient nog steeds als volksgeneesmiddel, wegens zijn heilzame werking op de vrouwelijke constitutie; wordt wel de vriendelijke gynaecoloog onder de kruiden genoemd, toegewijd aan de god Diane, beschermvrouw van de maagden.
Uit oude verhalen is verder moeilijk op te maken of bijvoet werd gebruikt vanwege zijn neutraliserende werking op vette spijzen, dan wel vanwege zijn kruidige smaak.
Zijn faam als geneeskrachtig kruid vindt zijn oorsprong in middeleeuws bijgeloof. In de Middeleeuwen werd het beschouwd als een middel tegen en voor hekserij en werd aan verschillende magische recepten toegevoegd. Met bijvoet in de schoenen kon men voettochten maken zonder dat de voeten moe werden, vandaar de naam bijvoet. De wortel werd aan de huisdeur of een muur gehangen om duivels en boze geesten te bannen. Gevlochten kransen zouden bescherming bieden tegen brand en blikseminslag. De Noordamerikaanse Indianen gebruiken verschillende artemisia species, al dan niet samen met andere planten, voor Artemisia vulgariszuiverings rituelen, waarbij plaatsen of mensen worden gereinigd. De planten, samengebonden tot een bundel, de zogenaamde rookstaaf, worden verbrand om gewijde rook te maken. Ook wordt bijvoet heden nog wel gebruikt als additief in voetbaden. Ook de naam zonnewendegordel wordt gebruikt. Dit hangt samen met het gebruik om op de dag van de zonnewende de bijvoet te plukken en om de lendenen te gorden. De Germanen droege bijvoet op 24 juni vers geplukt in een gordel om hun lichaam als bescherming tegen ziekten van de lendenen. Vrouwen hoopten hierdoor te worden genezen van onvruchtbaarheid en vrouwenkwalen. Hoofdindicaties voor bijvoet zijn pijnlijke en onregelmatige menstruatie en menopauzeklachten.

De etherische olie wordt gewonnen door waterdampdestillatie van de bloeitoppen. Het is een kleurloze tot lichtgele vloeistof met een bitter zoete, kamferachtige geur.
Door het hoge thujon gehalte is de olie giftig en daarom minder geschikt voor gebruik in de aromatherapie en voor het gebruik als smaakstof. Wordt wel gebruikt als geurstof in zeep, eau de cologne en diverse parfums.
Bijvoet verdrijft insecten, motten. De wierook wordt gebruikt bij rituele reiniging van mensen en ruimten. Het is ook een middel tegen wormen, wekt de eetlust, stimuleert de spijsvertering en helpt bij het opgang brengen van de menstruatie. Het is stimulerend voor het zenuwstelsel, menstruatie regulerend, zweetdrijvend en gal opwekkend. De plant is opgenomen in de Britse Pharmacopee. In China is het het basismateriaal voor moxa en wordt geperst, aangestoken om blokkades op te heffen in de meridianen in de acupunctuur.
De olie wordt vooral geproduceerd in Frankrijk, Marokko, China, Japan, India, Hongarije en Duitsland.

Andere soorten:
Artemisia lactiflora: dit is een 2 meter hoge kruidachtige plant met middengroene bladeren en geurige bloemen.
Artemisia ludoviciana var. Albula: een 1 meter hoge plant, kruidachtig met een kruipende wortel.
Artemisia capillaris en Artemisia princeps hebben volgens onderzoeken in het Oosten een kankerbestrijdende werking.
Artemisia vulgaris
In de huidige geneeskunde speelt bijvoet geen rol meer. De thee wordt soms nog gebruikt en in de keuken als kruid bij gebraden gans, eend en vet varkensvlees. Het verbetert de spijsvertering na koolgerechten en brengt vette palinggerechten op smaak. Karper is heerlijk met bijvoet. Pas door het meekoken wordt het aroma vrijgegeven.

Werkzame bestanddelen:
In de plant aanwezige stoffen: etherische olie: 0.2%, 1,8- cineol, 4-terpineol, borneol, a-cadinol en thujon; flavonoïden, coumarinenderivaten, triterpenen en bitterstof.  De belangrijkste stoffen zijn bitterstoffen 66% en de etherische olie uit de wortel, met cineol en thujon.
Terpenische ketonen: a-thuyon 64-72%, beta-thujon. Sesquiterpeenlactonen: vulgarine. Coumarinen.
In de bladeren zitten veel mineralen, koolhydraten, vetten, proteine, water, zuren, b-caroteen en vitaminen, in de wortel de meeste etherische olie.
Actieve bestanddelen in de etherische olie: camfeen, p-cymeen, sabineen,  thujon, linalool, 1,8 cineol tot 10%, a- en b-thujon 40-90%, camphon, borneol, a-pineen, b-pineen, nerol, nerylacetaat, linalolacetaat, myrceen, vulgarool, a-, b- en g- cadinol, muurolol en spathulenolen.
Ter vergelijk: Bestanddelen: stoomdestillatie bladeren en wortels: David Stewart p. 512.
Monoterpenen 30-45%. Myrceen 20-25% - sabineen 9-14% - l-limoneen 1-3% - b-phellandreen 1-3%.
Ketonen: 9-18%. A-thujon 4-8% - b-thujon 4-8% - kamfer 1-2%.
Oxiden 1-2%. 1,8-cineol 1-2%.
Lactonen 0-2%. Vulgarin 0-1% - pilostachyn 01%.

Specifieke werkzaamheid:
Abortief  -  antibacterieel  -  anticonvulsant  -  antireumatisch  -  ammenorroea  -  antiviraal++  -  bloedstillend  - bloedcirculatiebevorderend  -  carminatief  -   digestief -  diuretisch  -  emmenagogum   -  expectorant -  galdrijvend  - gebrek aan eetlust  -  hik - hoofdpijn  -  ingewandsparasieten, ascaris  -  laxatief  -  leucorroea  -  luchtwegeninfecties++ - menstruatieregelend/tegen pijn -  neurotoxisch - oxyuren++-   parasiticide++-psoriasis  -  slaapmiddel, licht  -   slijmoplossend++  -  spasmolytisch  -  stimulerend  -  stomachisch -  tonisch, (baarmoeder en lever)  -  uitputting  -  winderigheid  -  worminfecties  -  wratten++  -  zenuwpijnen  -  zenuwsterkend  -  zenuwziekten  -  zweetdrijvend.
Bijvoet is een insectenverdrijver, ook motten. In China gebruikt als moxa staafjes in de acupunctuur. Gebruikt als wierook bij rituelereinigingen van mensen en ruimten. Vroeger gebruikt als middel tegen wormen. Bijvoet is stimulerend voor het zenuwgestel, menstruatieopwekkend en regulerend, galopwekkend. Kompressen kunnen worden gebruikt bij kneuzingen, verstuikingen en ontstoken gewrichten. Gebruikt als thee en als tinctuur.

Inwendig:
bij menstruatieproblemen en ascaris (parasitaire spoelwormen in darmen van mens en dier): 3 maal daags 2 druppels na de maaltijd.Artemisia vulgaris

Geestelijk:
de Indianen gebruikten verschillende soorten bijvoet voor zuiveringsceremoniën, waarbij mensen en plaatsen werden gereinigd. De gedroogde planten werden gebundeld en “rookstaaf” genoemd. Zo werd er ook door verbranding gewijde rook geproduceerd. In de middeleeuwen werd bijvoet in de huizen opgehangen als bescherming tegen het kwaad.

Combinaties:
cederhout, den, eikenmos, kamille, kardamon, lavandin, patchouli, roos, rozemarijn, salie, scharlei, venkel. 

Contra indicatie:
bijvoet kan de huid en de slijmvliezen irriteren. Niet gebruiken bij: baby’s, zwangere vrouwen, borstvoeding en kinderen. Is neurotoxisch en abortief. De olie is giftig vanwege het hoge thujon gehalte. Hoge dosis kan epileptische aanvallen veroorzaken (thujon). Niet inwendig gebruiken. Uitwendig gebruik onder ervaren leiding. Het inwendig gebruikte kruid kan digestieve problemen geven. Homeopathisch gebruikt tegen epilepsie.

Veiligheid: MSDS
Cas no.: 8008-93-3. Vlampunt 55 graden C. Ontvlambaar, explosief. Bij verbranding koolmonoxide en carbondioxide, giftige dampen, niet inhaleren. Soortelijk gewicht 0.901-0.936.
Heeft de GRAS status.
Xi-Xn-N: irritant voor ogen en huid; schadelijk bij ingestie; niet in het milieu afvloeien: grondwater, water, grond. Oogcontact: 15 minuten spoelen met overvloedig water, evenals de huid. Bij ingestie de mond spoelen en een arts waarschuwen, etiket/verpakking tonen. Verwerken met beschermende kleding.
Oplosbaar in alcohol, vette olie, niet in water.

Toepassingen:
*in de keuken: het blad kan gebruikt worden voor vullingen en in stoof- en vleesschotels, vooral bij vet vlees en vette vis. De jonge bladeren kunnen ook als groenten gegeten worden. In DuitslanArtemisia vulgarisd vooral gebruikt in gebraden gans. Wordt gebruikt in combinatie met tijm en rozemarijn, laurier, jeneverbes.
*bij vermoeide voeten: meng 10 druppels met een beetje melk, room of honing. Voeg dit mengsel toe aan een warm voetbad en baad 10-15 minuten.
*verdampen: 6-10 druppels in de aromalamp maken beslissingen nemen gemakkelijker en zijn een steuntje in de rug bij te ondernemen stappen.


Bronnen:  Aantekeningen bij de Bijbel. J.P. van de Giessen . Alsem
                 Artemisia. Wright C.W. (Ed.) (2002)
                 Food and agriculture organisation of the United Nations. Peter Griffee and Per 
                 Diemer. 
                 Plantaardigheden: Absintalsem – Artemisia absinthium. Gonnie van Elteren.
                 Artemisia annua L.: A promising aromatic and medicinal. Simon J.E. Charles D. Cebert
                 E. Grant L. Janick J. Whipkey A. (1990)
                 Herbalafrica.co.za/herbs/artemisia afra
                 Guidelines for Goog Agricultural and Collection Practices for Medicinal plants. WHO
                 (2003).
                 www. Marechal.be
                 Artemisia arborescens, by Dr. Robert Pappas & Sylla Sheppard-Hanger
                 Artemisia dracunculus L. Var. Dracunculus Robert S. Pappas & George Sturtz.
                 Artemisia afra Jacq.ex Willd. Liesl van der Walt. Kistenbosch National Botanical
                 Garden.
                 www.uni-graz/katzer.de
                 www.nature-helps.com
                 Wageningen University and Research centre. Research in the biosynthesis of
                 artemisinine and in the physiology of artemisinine production.
                 ChingHao and the Artemisias used in Chinese Medicine, By Subhuti Dharmananda,
                 Ph.D. Director, Institute for traditional Medicine, Portland, Oregon.
                 www.ienica.net/crops/artemisia
                 www.plantzafrica.com/plantab/artemisiafra.
                 www.sahealthinfo.org/traditionalmeds/monographs/artemisia
                 Lanyana S. Africa Artemisia afra Material Safety Data Sheet.
                 www.shamanica.com/artemisia
                 www.ics.trieste.it Essential oils
                 www.marechal.be Artemisia abrotanum
                 Anticonvulsant activity and chemical coposition of Artemisia dracunculus L. essential
                 oil, J.Ethnopharmacol. 2004;94 (2-3):283-7. Sayyah M, Nadjafnia L, Kamelinejad M.
                 wikipedia nl., eng., de.  Artemisia absinthium/dracunculus/annua/abrotanum.
                 www.bojensen.net  Artemisia herba-alba
                 Flora of North America: Leila M. Shultz. FNA. Vol. 19,20 en 21 Page
                 6,26,53,398,486,487,489,503,504.
                 Artemisia dracunculus: Flora of Pakistan.
                 www.hwrbs-trade.com/export. Artemisia herba alba
Foto’s:  www.icarda.org
             www.herbes-trade.com
             www.plant-ident.co.uk
             www.amg.gda.pl
             www.perso.wanadoo.fr
             www.saxifraga.de
             http://yasha.gerits.net   
             wikipedia de. eng. nl.
             www.newdirectionsaromatics.com
             1999, Kurt Stübers Online Library. 
             www. jardindazur.com   Artemisia arborescens
             www.portcrosparcnational.fr Artemisa arborescens

             www.plant-identification.co.uk
             www.pflanzengallen.de
             www.nl.wikipedia .org
             www.bijvoet.org
             www.kuleuven-kortrijk.be

 


©®Copyright en registratie notaris. André Gielen. Lith 2001 – mrt.2007


 


Previous page: Artemisia pallens
Next page: Asarum europaeum