Print This Page

Crataegus oxycantha

Meidoorn
  
CRATAEGUS OXYACANTHA L.                          -                           MEIDOORN / DEURNBOOM
Familie:
Rosaceae. Gebruikt deel: bladeren en bloemen.
Synoniem: Crataegus laevigata (Poiret) DC.  -  
                  Crataegus monogyna Jacq.  - 
                  Crataegus oxycanthoides Thuill
                  Mespilus elegans Poir.
De etherische olie wordt gewonnen door stoomdestillatie van de bladeren en bloemen.
Inheems in Siberië en Europa. Komt voor in de gematigde zones van het noordelijke halfrond. De meidoorn komt in heel Europa voor in hagen, bossen, tuinen, plantsoenen, of struikgewas, ook in Noord Afrika en India. Ook hagendoorn of doornstruik genoemd. Het hout is hard en werd vroeger wel gebruikt als hakblok van de beul, de zogenaamde schavotblokken. Ook werd het hout gebruikt voor gereedschappen en als draai- en snijwerk. Vroeger ook kamraderen van molens, stelen voor hamers en bijlen, eggentanden, wandelstokken.
In Australië komt voor de Crategus oxycantha L. van 1793.
In de Benelux komen twee soorten inheems voor: de eenstijlige meidoorn Crataegus monogyna/C. oxycantha, met diepe insnijdingen in de bladeren, violette meeldraden en de tweestijlige Crataegus laevigata, met ondiep gezaagde bladeren en rode meeldraden. De eenstijlige kan een boom worden tot 10 meter hoog. De tweestijlige meidoorn is een struik of boom tot 4-5 meter hoog. Ze bloeien in mei/juni met sterk geurende bloemen, wit of roze. De bloemen staan in schermvormige trossen, hebben 5 kelkbladen en 5 losse kroonbladen. Ze krijgen later (na vijf tot acht jaar) een ovale rode steenvrucht. De twee soorten lijken erg op Meidoornelkaar.
Enige verschillen zijn: de bladeren van de tweestijlige zijn minder diep ingesneden dan die van de éénstijlige meidoorn. De lobben zijn daarom korter, stomper en altijd getand. Aan de onderzijde ontbreken de bosjes haar in de oksels van de nerven. De bloemen hebben meestal twee stijlen en de vruchten hebben meestal twee pitten, soms zelfs drie. Het hout is hard, rood kernhout omgeven door wit spinthout. De vogels houden van de bessen en de rupsen houden van de meidoorn en kunnen die helemaal kaal vreten.
Ze houden van goed gedraineerde leem- of kalkgrond, in de zon of halfschaduw. Uiteindelijk is het een gemakkelijke boom, die bijna overal groeit tot 1600 meter hoog. Hij kan goed tegen luchtvervuiling en laat zich goed zaaien en stekken. Hij is bladverliezend, winterhard, traag groeiend, een heester of kleine boom. De kroon is rond en dichtvertakt.

Meidoorn wordt veel gebruikt in medische preparaten tegen hartklachten. Reguleert de bloeddruk, versterkt de bloedvaten, het hart, is krampstillend en zenuwkalmerend. Bladeren, bloemen en vruchten worden gebruikt bij hartziekten ontstaan door nierziekten, aderkramp en hartkloppingen. Meidoorn verwijdt de bloedvaten en verbetert de doorbloeding. Japans onderzoek heeft de verbetering van de hartfunctie bevestigd. Aan meidoorn worden verschillende werkingen toegeschreven, het meest voorkomende is het gebruik voor hartaandoeningen, ontdekt tegen het einde van de vorige eeuw door de Amerikanen Jennings en Clement en de Fransen Huchard, Leclerc, Reilly en Green in Ierland. Bij de behandeling van hoge bloeddruk, arteriosclerose en angina pectoris is meidoorn onmisbaar, maar wel onder medisch toezicht.
Meidoorn wordt gekarakteriseerd door de phenolische bestanddelen, vooral de flavonoïde componenten zoals rutine en querticine, die kalmerend en verwijdend op de aders werken, vooral die van het hart. Het vermindert de effecten van angina en doet de bloedtoevoer naar de hartspier toenemen. Er is nog meer onderzoek naar deze zaken nodig. Medicinaal gebruikt men bloemen, rijpe vruchten en bladeren. De werkzame bestanddelen zijn: etherische olie, looistof, flavonen, rutine, querticine, crataeguszuren, acethylcholine, choline, trimethylamine, adenosine, guanine en urinezuur. Meidoornpreparaten genezen stoornissen in de hartspierstofwisseling. Ze hebben een versterkende werking op de prestatie van de Crataegus oxycanthahartspier en verwijden de kransslagaders. Tegenwoordig ook bekend als een van de beste remedies voor het hart, bij hartfalen, zwakke pompfunctie, angina pectoris, hoge bloeddruk, hartkloppingen. Dit zijn ernstige zaken, dus een arts hierbij inschakelen. Crataegus kan slechts ondersteunend werken. Hij heeft geen schadelijke bijwerkingen en herstelt het evenwicht tussen het sympathisch en het parasympathische zenuwstelsel.Dioscorides, een oude Griekse kruidkundige, vermeld meidoorn in de eerste eeuw na Christus als Crataegus. Uit het Grieks: kratos betekent hardheid (hout), oxus, scherp en akantha, een doorn.
Heeft al eeuwen een magische kant. Men beschouwde de meidoorn als een plant met bijzonder beschermende gaven. Men moest de boom niet omhakken, want dat kon ongeluk brengen, of zelfs de dood. Al in de oudheid werd de boom vereerd, bij de Grieken, Romeinen, Germanen en Kelten. Volgens een oude Teutoonse legende is de boom ontstaan uit een bliksemschicht. Hij werd toen veel gebruikt bij begrafenisvuren. De heilige rook van de boom zou de overledene rechtstreeks naar de hemel begeleiden. In Griekenland was hij gewijd aan de godin Maia. De maand mei is naar haar genoemd. In de christelijke wereld was de boom ook gewijd aan de Heilige Maagd Maria. Hij werd geacht de kracht te hebben om bliksem en heksen te weren in de Middeleeuwen.
De bruiloftsgasten in Athene droegen een tak als teken van geluk en voorspoed voor het bruidspaar; in Rome werd de bruid door de bruidegom met een meidoorntak naar het bruidsvertrek gebracht; aan de wieg van een pasgeborene werd een meidoorntakje bevestigd als bescherming tegen boze geesten, boze invloeden en tegen ziekten. Men neemt aan dat de doornenkroon van Christus van de meidoorn was. Het brandende braambos uit het Oude Testament, waar Mozes op de berg Horeb zijn eerste ontmoeting met God had zou de witte meidoorn zijn, de Crataegus pyracantha, afkomstig uit het Middellandse zeegebied en in 1629 naar Frankrijk gebracht. In de tijd van de kruistochten bood de ridder zijn vrouw een meidoorntak aan met een rood lint, ten teken dat hij zou overleven en terugkeren naar haar. Het bruidsvertrek werd eeuwenlang verlicht met flambouwen van meidoorntakken. In de lente werd iMeidoornn veel streken kransjes van meidoorn gevlochten voor de feeën en engelen, die ’s nachts om de meidoorn kwamen dansen. In Bourgondië dragen moeders hun zieke kinderen naar bloeiende meidoornstruiken om daar te bidden voor hun genezing.
De geur van de bloemen, of liever de witte bloesem in trossen is niet aantrekkelijk, beter gezegd: stinkt naar rottend vlees. Aantrekkelijk voor insecten, met name de aaskever legt er zijn eieren in, en bijen, wespen en hommels worden ook aangetrokken voor de bestuiving. Daniël Defoe 1660-1731 beschreef de pest: “A journal of het plague year”. In de tijd van de pest, had de angst voor stank een hoogtepunt bereikt. Defoe beschrijft dat tijdens religieuze plechtigheden de hele kerk een smeltpot van geuren was, met parfums, aromatische geuren, doordringende geuren, drugs, kruiden, zouten, die met sterke dranken gemengd werden tot tonics en beschermende aroma’s. De geur van de Crataegus was voldoende om paniek te zaaien en een totale leegloop te bewerkstelligen in een dergelijke kerkgemeenschap.
De boom groeit in heggen, kreupelhout, op velden, als sierboom in de tuin in alle gematigde gebieden van het noordelijke halfrond en kan een behoorlijke leeftijd behalen. Hij wordt zo’n zes meter hoog. De bloeiende toppen worden in de late lente geoogst en de bessen in de late zomer tot de vroege herfst. De jonge boom heeft een grijze gladde bast, bij de oudere boom is die bruin en gebarsten.
In de volksgeneeskunde gebruikt bij blaas- en nierstenen en als een diureticum.
Ze zijn vermeld in de geschriften van de 16e tot de 18e eeuw van Gerard, Culpeper en K’Eogh. Culpeper prees het aan bij waterzucht. De Amerikaanse kolonisten gebruikten het bij hartproblemen en angina.

Andere soorten:
Crataegus monogyna: eenstijlige meidoorn met sterk gelobd blad en vruchten met één steen. Crataegus cuneata: de vruchten van de Chinese meidoorn worden in China gebruikt bij de behandeling van maag- en eierstokkanker.
Crataegus laevigata: de tweestijlige meidoorn, synoniem voor de C. oxycantha.

Werkzame bestanddelen in de olie:Meidoorn
o.a.: trimethylamine – 3-pyridinecarboxaldehyde – benzaldehyde – 4-methoxybenzaldehyde of anijsaldehyde – methyl-4-methoxybenzoaat – chlorogenic acid – coffeic acid – triterpenen – procyanidinen – flavonoïden (vitexin – rhamnoside – hyperoside – rutine) -

Werkzame bestanddelen in de hele plant:
Flavonoiden (proanthocyanidine, procyanidine B5-B1-B2-B4-C1) – orientine – zuren – dimethylamine – isovitexine – adenine – acetylcholine – adenosine – aesculine – anthocyanine – apigenine – choline – cynaroside – dopamine - vitaminen B-C – dioxine – ethylamine – flavonglucoside – verfstoffen – tanninen – tanninenzuren – hartversterkende organische zuren – hyperoside – isoquercitrine – koffiezuur- catechine – kaempferol – luteoline – procyanidine – pectine – quercetine – rutine – saponinen – suikers – tyraminen – trimethylamine – triethyl – vluchtige olie – bitterstof – mineralen -  vitaminen B1-2-3 – beta-caorteen – beta-sitosterol – koolhydraten  -  linoleenzuur – linolzuur – vetten – proteïne – triterpenen.
De bladeren, bloemen en bessen van de meidoorn bevatten een verscheidenheid aan bioflavonoïden, choline, acetylcholine, aethylamine, die in de eerste plaats verantwoordelijk lijken te zijn voor de effecten op het hart. Deze stoffen zijn ondermeer oligomere procyanidinen (OPCs), vitecine, quercetine en hypeoside. De werking van deze stoffen heeft geleid tot de ontwikkeling van blad- en bloemextracten, die wijdverbreid in Europa worden gebruikt.
Verder: crataeguszuren, etherische olie, saponinen, looistof, adenosine, guanine en urinezuur, Meidoornglycosiden, vitaminen B, C., zie boven.

Werkzaamheid:
Angina pectoris - anthelmintisch  -  antiarterosclerose  -  anticonvulsant  -  antidiarree  -  bloeddrukverlagend(eigenlijk meer normaliserend)-    bloedcirculatiebevorderend  -  bloedreinigend (vooral -vaten)  -  bloedvatverstevigend   -    cardiac (hartproblemen, hartversterkend)  -  corpulentie  -   diuretisch  -  hartkrampen  - hartritmestoornissen  -hartstimulans (vooral ouderen)  -  kalmerend    -    kolieken  -   koortswerend -krampopheffend  -  leverbeschermend -  oorpijn/oorsuizen  -  overgang  -   samentrekkend  -  slapeloosheid  -  tonisch, algemeen  -  urinedrijvend (licht)  -  vaatkrampen - zenuwkalmerend.
Meidoorn werkt kalmerend op het hele menselijke organisme. In te zetten bij: irritaties, prikkelbaarheid, zenuwkrampen, hyperventilatie, slapeloosheid. Meidoorn heeft veel positieve effecten op hart- en bloedvaten. Inwendig medicinaal gebruik kan men beginnen bij een milde hartzwakte, of “ouderdomshart”. Moet langdurig worden ingenomen, want het heeft geen acute werking. Verwijdt de krans-slagaders en verhoogt de zuurstofvoorziening van het hart en gaat verzuring tegen.Meidoorn
Reguleert de hartslag. (met name hyperoside en vitexine). Het verbetert de bloedtoevoer van de kransslagaderen en versterkt de hartspier. Ook remt het ‘t angiotensienomzettende enzym (ACE) en vermindert de productie van de krachtige bloedvat samentrekker angiotensine II. Dit vermindert de weerstand in de aderen en verbetert de bloedcirculatie in de ledematen. De isoflavenoiden zijn krachtige anti- oxidanten
Dierstudies geven aan dat ratten door meidoornextracten minder LDL, VLDL en triglyceriden in hun bloed krijgen en minder cholesterol in hun bloedvaten afzetten. Ook beschermen ze de cellen van de hartspier.

Geestelijk:
De rode meeldraden wijzen naar het hart en naar energie en de witte bloemen staan voor harmonie, rust, kalmte, vriendelijkheid en wijst op een werking op de vrouwelijke organen. De boom past bij energieke mensen, die moeite hebben om hun emoties te uiten. Ontspant de zenuwen, geeft rust, verdrijft somberheid en negativiteit, evenals depressies.

              Meidoorn               Contra indicatie: niet toepassen zonder begeleiding van een arts. Bij medicijnengebruik bij hartproblemen geen Crataegus innemen zonder een arts te raadplegen. Niet voor kinderen en zwangere vrouwen.
Het voordeel is dat bij het toepassen van meidoornverbindingen nauwelijks schadelijke nevenwerkingen zijn te vrezen. Hele hoge dosis kunnen duizeligheid, hartkloppingen, hoofdpijn, transpireren, slaperigheid en buikpijn opleveren.


Bron: Liber Herbarum II Erik Gotfredsen.
          Plants for a future: Database search results: Crataegus laevigata.
          www.annetanne.be/kruiden Meidoorn - Crataegus species.
          www.ergogenics.org/meidoorn. Meidoorn beschermt de lever.
          Dr. Duke’s phytochemical and ethnobotanical database.
          www.ars-grin.gov/cgi-bin Grin taxonomy for plants.
          De nieuwe Kruidenbijbel Caroline Foley, Jill Nice, Marcus A. Webb.
          Tuinplanten Encyclopedie. Klaas T. Noordhuis.
          www.vrouwholda.nl/cadeau/meidoorn Meidoorn.
          Plantaardigheden: actuele toepassingen van planten. Gonnie van Elteren.
Foto: www.funghi.provincia.pu.it
         www.gfmer.ch
         www.herbalmagika.com
         www.hipernatural.com
         www.commons.wikimedia.org
         www.fitoterapia.net
         www.tcm.health-info.org


©®Copyright en registratie notaris. André Gielen. Lith 2001 - 2007.
 

 

 


 


Previous page: Corymbia citriodora
Next page: Crocus sativus