Print This Page

Foeniculum vulgare

 

FOENICULUM VULGARE P. Miller     -         VENKEL / FINOCCHIO / WINDZAAD / RUSSISCHE ANIJS. 
Synoniem:
 Foeniculum foeniculum (L.) Karst.
Familie: apiaceae (umbelliferae). Gebruikt deel: een olie van de hele plant en een olie uit het Foeniculum vulgarezaad. Opbrengst zaadolie 3-5% dus 30 kg zaad voor 1 liter olie. De naam komt uit het Latijn: feniculum, foeniculum,  verkleinwoord: fenum, foenum: wat hooi betekent. Is opgenomen in talloze Pharmacopee’s en moet dan 4% volatile olie bevatten met 60% anethol, 15% fenchon en maximum 5% estragol.

Er zijn twee sub-species: Foeniculum piperitum en –capillaceum en een aantal variaties: var. azoricum; var. dulce: Florentijnse venkel; var. piperitum: Siciliaanse venkel; var. purpureum.
1. Een etherische olie door stoomdestillatie uit geplette zaden van de Foeniculum vulgare var. dulce, de zoete venkelolie, een lichtgele vloeistof met een zoete anijsachtige licht aardeachtige peperige geur. Vanwege zijn zoete prettige geur wordt deze olie in drop en tandpasta gebruikt, als smaakstof in medicinale middelen, zeep, luchtverfrissers, enz.
Top- tot middennoot in de parfumindustrie.
2. Bittere venkelolie, Foeniculum vulgare var. vulgare uit geplette zaden of het hele kruid, het “wilde “onkruid, is en lichtgele vloeistof met een warm kamferachtige geur. De “onkruidolie” is een licht oranje bruine olie met een scherpe peperachtige, kamferachtige geur. De bittere venkel komt ook in het wild voor en de zoete venkel bestaat alleen in gecultiveerde vorm.

Tweejarig of vast kruid tot 2 meter hoog met goudgele bloemen en gevederde bladeren. Zoete venkel is altijd gecultiveerd. Bittere kan gecultiveerd zijn of wild.
Afkomstig uit de landen rond de Middellandse zee, Centraal Europa en Rusland en werd door de Benedictijner monniken naar onze streken gebracht.
De voornaamste producenten van olie zijn: Hongarije, Duitsland, Bulgarije, Frankrijk, China, Japan, de Balkan, Denemarken, Verenigde Staten, Engeland, Italië en India. Zoete venkel wordt gekweekt in Frankrijk, Griekenland en Italië. Venkel wordt veel gekweekt om anethol te winnen. De olie moet dan met speciale apparatuur worden gerectificeerd. De smaak van venkelolie wordt bepaald door twee componenten: fenchon, bitter en anethol geeft de zoete anijssmaak. De voedingsindustrie heeft behoefte aan venkelolie met een laag percentage fenchon, wat zeer bitter is. In Australië loopt een programma ontwikkeld door de Universiteit van Tasmanië en Pernod-Ricard om de anethol opbrengsten per hectare te vergroten. De wereldproductie van Venkelanethol is ongeveer 1000 ton per jaar. In 1992 produceerde Australië nog 40 ton per jaar, nu, onder invloed van productie in China en Vietnam, waardoor prijsdalingen ontstonden, nog maar 10 ton per jaar. Venkel kan in combinatie met andere oliegevende planten worden geteeld, zoals pepermunt, aangezien ze met dezelfde destillatie apparatuur kunnen worden gedestilleerd.

Uit in Egypte gevonden papyrusrollen blijkt dat venkel al lang voor het begin van onze jaartelling een grote rol speelde. De oude Egyptenaren en Grieken kenden de plant als groente en als geneeskrachtig kruid. De oude Grieken gebruikten venkel als vermageringsmiddel en noemden het “marathron” dat “dun worden” betekend. De Romeinen waren dol op venkel en Plinius schreef veelvuldig venkel voor tegen allerlei kwalen o.a. tegen cataract (o.a. ouderdomsstaar) en een oogbadje zou het zicht verbeteren. Hippocrates en Dioscorides beschreven het als een galactogoog. Sir Harrington beschreef het in 1608 als windverdrijvend, als antidoot, stomachisch en zicht bevorderend. N. Culpepper 1630: zichtbevorderend, tegen vetzucht, tegen nierstenen, de hik, misselijkheid, jicht, maakt de lever en longen schoon, windverdrijvend, de wortel is bloedzuiverend, galactogoog, en als antidoot tegen vergiftigde groenten en paddestoelen. In de middeleeuwen kauwde men op venkelzaad tijdens de preek, om het rommelen van de maag tegen te gaan. Ook werden de zaden gebruikt bij allerlei problemen van de spijsvertering: indigestie, winderigheid, buikklachten, -pijn, -krampen. Ook geven de zaden smaak aan brood, curries, appeltaart, vissauzen. De kiemen vormen spruitgroente.
De oude Chinezen en Hindoes gebruikten venkel als antigif voor slangenbeten.
In de 9e eeuw vaardige Karel de Grote een bevel uit dat venkel in alle keizerlijke moestuinen moest worden verbouwd.
Venkelzaden werden van oorsprong ingezet bij allerlei problemen met de spijsvertering zoals: indigestie, winderigheid, buikklachten of krampen. Het is een plant van de schermbloemigenfamilie, zoals anijszaad, karwij en koriander. Hij heeft een aangename geur die lijkt op die van anijszaad. Venkel is veilig te gebruiken, terwijl anijszaad een betrekkelijk toxische olie is. Hij groeit graag in de buurt van de zee. De etherische olie wordt gedestilleerd uit de gebroken zaden en bevat fenol, anethol (50%), fenchon (5%), estragol, safrol, camfeen en fellandreen.

Eigenschappen die in het verre verleden aan venkel toegeschreven werden hadden meer te maken met bijgeloof dan met wetenschap. (Tegen heksen en om het boze oog af te weren, het zou het gezichtsvermogen van mensen verbeteren, antigif tegen allerlei gif, zoals slangenbeten, giftige planten en paddestoelen, enz.) In de folklore was venkel een plant tegen Foeniculum vulgarebetoveringen.
Tegenwoordig is bekend dat het een belangrijke olie is tegen giftige afvalstoffen in het lichaam. Een van de waardevolste toepassingen in de 20e eeuw is dat de olie tegenwicht biedt tegen alcoholvergiftiging.
Bij spijsverteringsproblemen kan men het beste venkelthee gebruiken. Venkel heeft een stabiliserend effect op de ingewanden. Het is een diureticum (urinedrijvend middel). Het is één van de waardevolste oliën voor de behandeling van cellulitis. Dit is het opslaan van toxische afvalstoffen en vloeistoffen in dijen, heupen en buik, ook van slanke vrouwen. Het is een kwaal die bij mannen niet voorkomt en schijnt samen te hangen met de hormoonhuishouding. Venkelolie moet gecombineerd worden met andere reinigende en ontgiftende oliën, bijvoorbeeld jeneverbes. Massages, baden, dieet, venkelthee.
Venkel heeft een plantenhormoon, dat een vorm van oestrogeen is. Venkel is menstruatieregulerend, kan de premenstruele spanningen verminderen, in de menopauze kan de olie de onplezierige verschijnselen reduceren, en stimuleert de productie van oestrogeen door de bijnieren. Bij borstvoeding inwendig 1-2 dr. olie, zal de productie van moedermelk versnellen en de venkel in de moedermelk zal darmkrampen opheffen bij de baby.

Andere soorten:
     Foeniculum vulgare pupurascens: bronzen venkel heeft hetzelfde gebruikt als gewone venkel. Het geeft kleur aan kruidentuintjes, boeketjes en geeft venkelazijn een robijnrode kleur.
     Foeniculum vulgare var. dulce: knolvenkel.
     Foeniculum vulgaris officinalis en Foeniculum piperitum: beiden in Zuid Italië, waarvan de malse stengels worden gegeten als carosella.
     Foeniculum vulgare var. giant bronze: reuzenvenkel, winterhard, gebruikt als keukenkruid, geneeskruid en groente.
     Foeniculum vulgare var. Azoricum: knolvenkel, eetbaar.

Werkzame bestanddelen: Foeniculum vulgare
Terpenen: a-pineen 5%, limoneen 3-29%, myrceen, campheen, a-humuleen, a-thujeen, b-caryophylleen, cis-ocimeen, dipenteen, d-limoneen, l-limoneen, p-cymeen, sabineen, terpinoleen, trans-ocimeen, a-phellandreen, a-terpineen,
Monoterpenolen: fenchol 3.2%, terpinen-4-ol, a-terpineol. Geraniol, citronellol
Fenol-methyl-ethers: methylchavicol 2-7%, cis-anethol, anethol, apiol, eugenol, estragol, trans-anethol 52-70%.
Aldehyden: anisaldehyde, citronellal
Ketonen: fenchon 0.3-18%, borneon 0.3%, anisketon, carvon.
Zuren: 1,8-cineol 6.5%, linolzuur, palmitinezuur, wijnzuur.
Coumarines en furocoumarines: omnibelliferon, aesculetine, bergapteen, seseleen, psoraleen, scopoletine.
Flavonoiden/phytosterols:campesterol, b-sitosterol, stigmasterol, avicularine, kaempferol.
Vitaminen: B1-2-3 en mineralen11%
Bittere venkelolie bevat 18-22% fenchon, zoete venkelolie weinig of geen.
             Ter vergelijk: Bruneton 1995 – ESCOP 1997 – Leung and Foster 1996 – Wichtl and Bisset 1994: geven de volgende bestanddelen:
Trans-anethol 50-70% - (+)-fenchon 9-22% - estragol (methylchavicol) 2-5% - anisaldehyde – camphene – fenchylalcohol – limonene – p-qnisic acid – 3-careen – p-cymeen – a-fencheen – b –myrceen – a-pineen – b-pineen – a-phellandreen – sabineen – a- en b-terpineen – g-terpineen – trferpinoleen – a-thujeen – cis- and trans-ocimeen – trans-1,8-terpine. Bron: American Botanical council.
              Ter vergelkijk zaadolie van de var. dulce van Shirley and Len Price p. 420.
Hydrocarbons: monoterpenen: a-pineen 1.4-10% - limoneen 1.4-17% - a-phellandreen 0.2-4% - a-thujeen 0,2% – campheen 0.2% -  b-pineen 0.3-1% - sabineen 25 – b-myrceen 0.5-3% - a-terpineen 0.5-1% - b-phellandreen 0.4-2.6% - y-terpineen 10.5% - cis-b-ocimeen 12% - a-terpinoleen, sporen-3.3%. Aromatisch p-cymeen 0.4-4.7%.
Alcohols: monoterpenolen: fenchol 3-4%.
Ketonen: monoterpenonen: fenchon, sporen – 22%.
Methylethers: methylchavicol 2-12% - cis-anetol,sporen – 1.7% - trans-anethol 50-90%.
Aldehyden: anisaldehyde, sporen – 0.5%.
Oxiden: monoterpenoiode: 1,8-cineol -6%.
Coumarinen, furocoumarinen: bergapteen – umbelliferon.

VenkelSpecifieke werkzaamheid:
Abortivum – aërofagie – analgetisch, rugpijn, jicht, pijnlijke menstruatie, tandpijn  - anesthetisch – anorexia – antibacterieel - anticonvulsant - antifungal – anti-inflammatoire, cystitis, jicht -  antimicrobisch - anti-ontsteking – anti-parasitair – antiseptisch, urinewegen – antispasmodisch, gastroenteritis - aperitief – astma+++ - bactericide – blauwe plekken – bloedreinigend  -  bloedstelpend  -  braakneigingen – bronchitis++ - buikpijn – cardiac, hartversterkend, palpitaites  -  cardio-vasculair erethrisme – carminatief, flatulentie – cathartisch – cellulitis – cholagoog – circulatie, stimulant -  constipatie – conjunctivitis  - corpulentie – decongestief, blauwe plekken, kneuzingen, overvolle borsten  -  digestief, indigestie, gebrek aan eetlust  – diuretisch, cellulite, oedeem  - dyspepsie – dyspnee++, kortademigheid - dyspnoea++, benauwdheid – eczeem  - emmenagoog, te weinig, onregelmatig – expectorant – flatulentie - galactogoog – galkoliek – geelzucht  -  halitosis  -  hallucinogeen  -  hart- en luchtwegentonicum – heesheid  -  hik – hoest, vastzittende – hormoonlike, oestrogeen, eileiders - huidverzorging, doffe huid – hyperpnoea, tonisch op de ademhaling - indigestie – kneuzingen - kolieken – krampstillend - laxans – licht verdovend -  litholytisch, nierstenen - maagmiddel – maag/darmkrampen – mazelen  -  menopauze – menstruatiestoornissen+++ - menstruatiebevorderend  -  migraine  -  misselijkheid – nervinum, rustgevend – neurotoxisch – oedeem – ontgiftend - oestrogeen-like+++ (anethol) -  oorontsteking  - pijnstillend – psychoactivans+++ -  reuma – slangenbeet/schorpioenbeet - slijmoplossend - spasmolytisch – spijsverteringbevorderend - splenicus – stimulerend, hart, luchtwegen, nieren  – stomachisch – stuipen - tonisch – verkoudheid - verlamming - vermifugum – wonden, etterende – wormverdrijvend.
Bij normale dosering en gebruik is de olie veilig. In hoge of te hoge dosis kan het centrale zenuwstelsel worden verstoord.
4% oplossing op de mens getest, geeft geen irritaties of sensitisering (Opdyke 1974j) en geen fototoxiciteit.
Epileptische acties bij hoge dosering (Roulier 1990).
Anethol heeft allergene en toxische eigenschappen. De structuur lijkt op de catecholeminen: adrenaline, noradrenaline, dopamine en dat is mogelijk een verklaring voor de efedrineachtige werking (luchtwegverwijdend en bloeddruk regulerend) op de luchtwegen en de amfetamineachtige werking. Mills 1991 heeft de gelijkenis van anethol vastgesteld met de psychoactive bestanddelen mescaline, asaron en myristicine.
Venkelolie is oestrogeen-like. (Alberto-Puleo 1980, Zondek et al 1938).
Niet gebruiken bij leveraandoeningen, alcoholgebruik en bij het gebruik van paracetamol.
Venkelolie heeft een sterkefungitoxische activiteit tegen Aspergillus flavus en Penicillium italicum en heeft een aangetoonde breedspectrum werking tegen 31 andere fungi, waaronder 9 Aspergillus species. (Shukla & Tripathi 1987b).

Inwendig:Foeniculum vulgare
bij: ascaris, dyspepsie, aërofagie, longaandoeningen, kater, uitputting, gebrek aan eetlust, nierstenen, spierpijn: 3 maal daags 2 druppels na de maaltijd, mengen met honing en oplossen in warme melk of kruidenthee.

Combinaties:
basilicum, citroen, geranium, lavendel, lemongrass, palmarosa, pepermunt, roos, rozemarijn, sandelhout.

Geestelijk:
brengt harmonie en vriendelijkheid in de sfeer en is de olie van de vriendschap. De olie stimuleert om je te durven uiten en jezelf te zijn.
Helpt bij het ordenen en verwerken van gevoelens, geeft innerlijke stabiliteit en meer helderheid.

Contra indicatie:
in grote dosis narcotisch; matig gebruiken; bittere venkelolie kan overgevoeligheid veroorzaken; niet op de huid gebruiken, zonder verdunning.
Geschikt als kalmeringsmiddel voor kinderen, maar niet onder de 6 jaar, (liever niet onder de 10 jaar) want een van de actieve bestanddelen, melanine is voor hen toxisch. Niet gebruiken bij epileptici. Ook niet bij zwangerschap. Neurotoxisch, abortief. Overdosering kan leiden tot verstoring van het zenuwstelsel. Inwendig niet gebruiken bij oestrogeen gerelateerde kankers bij vrouwen en prostaathyperplasie.

Veiligheid: MSDS
Cas no. 8006-84-6. Vlampunt 60 graden C. Ontvlambaar. Soortelijk gewicht: 0.960.
Xi-Xn-N: Schadelijk bij ingestie. Irritant voor ogen en huid. Verwerken met beschermende kleding. Oogcontact 15 minuten spoelen met overvloedig water, evenals de huid. Bij ingestie de mond spoelen en een arts waarschuwen, etiket tonen. Bij inhalatie: verse lucht en medisch advies inwinnen.
Verwerken met beschermende kleding, niet in het milieu afvloeien, grondwater, grond en water.

Toepassing:
*bij vastzittende hoest, verkoudheid: doe 1-3 druppels venkel in een schaaltje heet water en damp hiermee 2 maal daags.
Foeniculum vulgare*bij blauwe plekken: 15 druppels mengen met een eetlepel tarwekiem olie, en 3-4 keer daags licht insmeren.
*kompres bij: maag- en darmkrampen, gal koliek: voeg 12 druppels toe aan 2 liter heet water, doop hierin een klein handdoekje, wring het licht uit en leg het zo heet mogelijk op de pijnlijke plek. De warmtewerking kan versterkt worden door een warmwaterzak op het kompres te leggen.
*verdampen: 10 druppels in de aromalamp in de kinderkamer ter ondersteuning van ziekte.


Bron: Liber Herbarum II Erik Gotfredsen.
          www.chromadex.com /Phytosearch/fennel
          USDA: Plangts profile Foeniculum vulgare P. Miller.
          Dr. Duke’s Phytochemical and Etnobotanical Databases.
          Online guide to Umbelliferae of British Isles by J.M. Burton copyright 2002.
          Henriette’s Herbal Homepage. The Dispensatory of the United States of America Josep P.
          Remingtron, Horatio C. Wood
          and others 1918.
          Shirley and Len Price: Aromatherapy for Health Professionals.
          American Botanical Council 2000. Fennel oil. Foeniculum vulgare.
Foto: www.online-media.uni-marburg.de
         www.home.hiroshima-u.ac.jp
         www.objectief.be
         www.plantaardig.com
         www.brittanica.com
         www.botanicavirtual.udl.es
         www.kuleuven-kortrijk.be


 

©®Copyright en registratie notaris. André Gielen 2001 – november 2007


Previous page: Filipendula ulmaria
Next page: Fokienia hodginsii