Print This Page

Melissa officinalis

 

MELISSA OFFICINALIS Linne           -   MELISSE /CITROENKRUID / MELIS / CONCILIE-DE-GREIN / CITROENMELISSE.
Familie: lamiaceae, lipbloemigen. Frankrijk, Italië. Gebruikt deel: de bloeiende toppen en bladeren, stoomdestillatie uit de bladeren en bloeiende toppen geeft een lichtgele tot groene Melissa officinalisvloeistof met een frisse, zoete, citroenachtige geur. Er zijn twee chemotypen bekend: met citral en citronellal. De geur is fris, citroenachtig en een middennoot in de parfumindustrie.
Opbrengst gering: 0,01% tot 0,1% d.w.z. 10.000 kg plantmateriaal voor 1 liter olie. Middennoot in dure parfums. Wordt ook verwerkt in Benedictine en Chartreuse likeuren.
Inheems in Zuid Europa, West Azië en Noord Afrika. Was al in de tiende eeuw in cultuur bij de Arabieren.

Is een bossig overblijvend kruid, met vierkante stengels, de bladeren geuren naar citroen, bloeit in de nazomer met bloemen die van wit of geel verkleuren naar lichtblauw. Heeft zachte, tegenoverstaande eironde bladeren en kan tot 1,5 meter hoog worden, maar meestal 50 cm. De bladeren zijn behaard en zacht, met dikke nerven. Heeft een stevige wortelstok met ondergrondse uitlopers. Is niet erg kieskeurig wat de grond betreft, maar heeft graag goed gedraineerde grond en een zonnige standplaats. Hij is een wilde groeier en kan gemakkelijk gaan woekeren, dus men zal hem in toom moeten houden. De stengel is dikwijls sterk vertakt. De bladeren om te drogen worden verzameld voor de bloei. Hij bloeit van juli tot augustus met lichtgele of witte bloemen. Tijdens en na de bloei verandert de geur van de bladeren door chemische veranderingen in onaangenaam. Het zaad is bruin tot zwart met witte puntjes, traanvormig en 1 mm lang.

Bij de oude Grieken hadden de honingbij en de plant dezelfde naam, bijen geven nl. aan de nectar van deze plant de voorkeur. Citroenmelisse was door de Grieken aan de godin Diana gewijd. De naam is afgeleid van het Latijnse woord voor honing, mel. Zijn medische eigenschappen zijn al eeuwen bekend, de plant wordt al meer dan 2000 jaar gecultiveerd. Alle delen van de plant leveren etherische oliën op, die een uitgesproken citroenachtige geur Melissa officinalishebben. Oorspronkelijk komt de plant uit de Oriënt. De Arabieren brachten de plant naar Spanje en de Benedictijner monniken naar onze streken waar hij al eeuwen gekweekt werd in kloostertuinen. Karel de Grote heeft eenmaal verordonneerd dat elke kloostertuin citroenmelisse moest hebben, een getuigenis van het belang en de schoonheid van de plant. Thans wordt melisse overal verbouwd.
Avicenna, de beroemde Arabische arts zegt in zijn boek over hart- en vaatziekten dat citroenmelisse het hart tevreden maakt, vreugdevol en de levenskrachten versterkt. De Arabische artsen roemden citroenmelisse om haar krampwerende eigenschappen. Paracelus noemde het  “het Levenselixer” . Plinius en Dioscorides schreven het kruid een wondhelende en ontstekingsremmende werking toe.
De etherische olie wordt verkregen door stoomdestillatie van het bloeiende kruid en heeft een licht frisse citroengeur. Het is een zeer kostbare olie en daarom worden citroen, lemongrass en citronella vaak verkocht als melisse.

Ze is een goedwerkend geneesmiddel bij depressies, opgewondenheid, slaapstoornissen, nachtmerries, shock en te snelle hartslag. Zeer sterk antiviraal, vooral bij herpes (simplex, labialis, genitalis). De thee is een slaapverwekker en verder geschikt bij: griep, verkoudheid, tegen koorts en een zwaar hoofd, ook wordt de galafscheiding bevorderd.
Bijzonder werkzaam samen met echinacea- en propolistinctuur. Hij reguleert de spijsvertering Melissa officinalisen stimuleert lever en gal. Het is een waardevol geneesmiddel bij de hormoonschommelingen tijdens de overgang en bij menstruatieproblemen in het algemeen. Hij is licht zweetdrijvend. Uitwendig kan een aftreksel van melisse toegepast worden in wikkels en baden bij open wonden, gezwellen, reumatiek en bij neuralgische pijnen. Melisse werd door onze grootmoeders vooral gebruikt als tinctuur, de zogenaamde eau des Carmes. De samenstelling was niet eenvoudig: citroenschil, kaneel, koriander, kruidnagel, nootmuskaat, angelica of engelwortel, citroenmelisse en na het trekken moest het aftreksel nog gedestilleerd worden.
De echte melisse: oleum melissae is slechts zelden te koop, wel oleum melissae indicum, citronellagrasolie.
In de keuken wordt het verse blad gebruikt in veel gerechten, olie, azijn, likeur. De thee is kalmerend zowel als opwekkend. De plant trekt veel bijen aan, waarschijnlijk omdat de etherische olie chemisch lijkt op een feromoon, dat de bijen zelf produceren en dus bijen lokt.

Stoffen in de plant aanwezig:
Er zijn verschillende chemotypen: citral en citronellal etherische olie: a en b citral met caryophylleenoxide, bitterstoffen, flavonoïden, looistoffen, terpenen en polyfenolen. Men heeft ongeveer 50 aroma componenten gevonden.
Werkzame chemische bestanddelen: gecultiveerde plant, stoomdestillatie, Frankrijk:
a-cubebene, a-humuleen, 3-octanon, 3-octanol, 1-octen-3-ol, 10-a-cadinol, b-2-phenylethanol, a-cadineen, a-cadinol, a-copaen, a-cubebeen, a-humuleen, a-muuroleen, bourbonene, b-caryophylleen 10.5%, catechins, caffeic-acid, chlorogenic-acid, c-3-hexenol, c-ocimeen, citral-a Melissa officinalisen b, citronellal 2.6%, copaen, d-cadineen, eugenylacetaat, nerylacetaat 1.2%, g-cadineen, geranial 30%, geraniol 2.8%, geranylacetaat 5.7%, germacreen-d 3%, isogeranial, linalool, b-cubebeen, b-elemeen, b-guaieen, b-selineen, caryophylleenoxide, cis-3-hexen-1-ol, copaen, citronellazuur, cis-ocimeen, luteolin-7-glucoside, 6-methyl-5-hepten-2-one 3.5%, neral 22%,  nerol 1.4%, carvacrol 1.19%, octyl-benzoate, oleanolic-acid, pomolic-acid, protocatechuic-acid, rhamnazine, rosmaric-acid, rosmarinic-acid, trans-ocimeen, ursolic-acid, stachyose succinic-acid, thymol, comosiine, cynaroside, d-cadinol, g-cadineen, geranial, isopulegol, methyleugenol, methylheptenon, n-heptedecan, n-heneicosan, n-hexadecan, n-nonadecan, n-octadecan, p-cymol, protocatechuide-zuur, t-cadinol, trans-ocimeen, a-terpineol, anethol, benzaldehyde, citral, b-sitosterol, citronellal, citronellol, eugenol, furfural, geraniol, tanninen, tanninenzuur, resin, koffiezuur, catechinen, isoquercetine, limoneen, linalool, myrceen, linolzuur, thymol
           Ter vergelijk: bestanddelen van de olie van bladeren en bloemen: chemotype citral: (het tweede bekende chemotype is citronellal)
Hydrocarbons: monoterpenen: limoneen 0.2% - trans-b-ocimeen 0.2% - a-pineen 0.16%. Sesquiterpenen: tot 40%. B-cayophylleen 10-20% - d-cadineen 1-2% - y-cadineen 0-1% - a-humuleen <1% - a-copaen 4-5% - b-elemeen <1% - b-bourboneen 0.3-2% - a-pineen 0.16% - trans-b-ocimeen 1.4%.
Alcohols: monoterpenolen: linalol 0.4-1.3% - nerol <1% - geraniol <1% - citronellol <1% - isopulegol <1% - para-cymeen-8-ol 1.45%. Sesquiterpenolen: 1-octen-3-ol 0.07% - a-cadinol 0.3% - elemol <1%. Andere: 1-octen-3-ol 0.07-1.3% - cis-3-hexenol 0.1%.
Ketonen: 6-methyl-5-hepten-2-one 4.5% - hexahydrofarnesyl-aceton 0.2%-1%  - 3-octanon 0.6%-1%  - methylheptanon 0.6%-4%.
Esters: monoterpenyl: geranylacetaat 0.5-1% - nerylacetaat 0-1% - citronellylacetaat 0-1% - Melissa officinalismethyl citronellaat 4-5%.
Oxiden: monoterpenoide: 1,8-cineol 2-4%. Sesdquiterpenoide: cryophylleenoxide 2.5-7%.
Aldehyden: 45-65%. Monoterpenals: neral 22-28% - geranial 25-37% - citronellal 1-3% - a-cyclocitral 0-1%.
Coumarinen: aesculetine 0-1%. (furocoumarine).
Bron: David Stewart p. 537 – Shirley and Len Price p.437. – E. Zimmermann p.148.

Specifieke werkzaamheid:
Allergiën – aerofagie - analgetisch - angsten – antibacterieel – anthistaminisch – antiphlogistisch - antipyretisch – antispasmodisch, maagkramp - antiviraal, sterk, herpes simplex I  - aritmie, hart - astma – bactericide – bloeddrukverlagend, sterk – bronchitis – cardiac, hartversterkend middel - carminatief – choleretisch, reguleert secreties van gal en maag  – cystitis - de bof - depressies – digestief, indigestie, misseliojkheid, ochtendziekte  -  eczeem – emmenagoog – galstenen -  geboortehulp, pijn van de weeën -  gebrek aan eetlust – griep - hartproblemen/pijn - hartkloppingen – herpes, libiales, genitalis - hoest, chronisch – hoofdpijn -  huidverzorging, vette-, acne, allergie, herpes, wondjes, insectenbeten/steken, radiotherapie  –  hormoon-like - hypnotisch -  hypotensorisch, sterk -   immuunstimulerend -  indigestie -  ingewandstoornissen – insectenverdrijver, muggen, motten – ischias - jicht -  kalmerend, hoofdpijn, palpitaites, vertigo, hysterie, zenuwstelsel – kneuzingen - koliek – koorts verlagend -  krampstillend –  litholytisch -  maagklachten/krampen - menstruatie, onregelmatige/-pijn/-activerend – migraine - misselijkheid – nachtmerries – nervinum – neuralgische pijnen – nerveuze irritaties –  nervositeit -  opgewondenheid – phlebotonisch - postnatale problemen – reumatische klachten – sederend, kalmeert het centraal zenuwstelsel, depressies, verdriet,  slaapverwekkend  – shock – slapeloosheid – spanning/stress – spasmolytisch – stofwisselingsziekten – stomachisch, maagkrampen -  – stimulerend, gal, hart, hersenen – sudorifisch – tachycardia – tonisch, hart – uteriën – tandpijn - tumoren – Melissa officinalis
Vasodillator (haarvaatjes) palpitaties, angina  -   versterkend voor ouderen – verkoelend – vertigo – wondhelend - wormdrijvend – zenuwsterkend/kalmerend – zuiverend, locaties, werkplek, slaapkamer, ziekenkamer - zweetdrijvend
Verdampen bij astma, bronchitis, chronische verkoudheid, angst, onrust, migraine, hoofdpijn, hysterie, slapeloosheid. Verdrijft melancholie en depressies. Na bestraling kan de olie als huidverzorger ingezet worden.
De terpenen, een onderdeel van de aangenaam ruikende essentiële olie van de plant produceren de ontspannende werking van de plant. Flavonoïden, polyfenolen en andere bestanddelen zijn verantwoordelijk voor de anti-herpes en thyroïde-regulerende werking van het kruid/olie. Kucera en Hermann 1967 onderzoek naar de antivirale eigenschappen bij herpes I, II, bof en influenza. Zij toonden een versnelde geneestijd aan. Bij sterke verdunning is het een goede olie bij het behandelen van eczeem en andere huidproblemen. Het werkt verzachtend, zowel op lichaam als geest. Inhaleren bij astma en hoest. Heeft een regulerende werking op de menstruele cyclus. Het kan de bloeddruk verlagen en heeft een kalmerende werking op een te snelle adem en hartslag, waardoor het een goed middel is tegen shock. Verder kan men er kamers mee parfumeren en insecten verdrijven. (Wel een beetje duur!!).
Citronallal is de terpeen waaraan de sedatieve werking wordt toegeschreven (Foster 1993b).
Huidallergiën en problemen van het ademhalingssysteem moeten worden behandeld met een laag geconcentreerde melisse olie tot 1% of minder.

Inwendig:
Melissa officinalisindicatie: depressies, menstruatiepijn, hoofdpijn, braken, duizeligheid, slapeloosheid, stress: 3 maal daags 2 druppels na de maaltijd.

Combinaties: basilicum, gember, geranium, jasmijn, jeneverbes, lavendel, marjolein, mirte, neroli, roomse kamille, roos, wierook, ylang ylang en andere bloemen- en citrusoliën.

Geestelijk:
ontspannend, verzachtend, zelfvertrouwen gevend. Brengt de psyche weer in balans. Kan troost brengen in een rouwproces, wanneer er sprake is van zowel een schok als verdriet, bijvoorbeeld een dodelijk ongeval van een geliefde. Kan ook hulp en troost geven aan stervenden en hun familieleden (melisse, roos, bergamot). Kan de angst voor de dood verdrijven en een gevoel van aanvaarding voor je lot oproepen. Heeft affiniteit met de zonnevlecht en hartchakra, evenals roos en bergamot.
Kalmeert de zenuwen, schenkt vitaliteit en maakt seksueel begeerlijk. Heeft een verzachtende, kalmerende en ontspannende werking op depressieve en melancholische mensen.
Verwijdert mentale blokkades en kalmeert hysterische mensen. Het kan helpen tegen hoogtevrees.

Contra indicatie:
altijd verdunnen, zeker in bad; zeer huidirriterend. Mensen met glaucoom dienen de olie te vermijden, aangezien dierproeven hebben aangetoond dat de olie de oogdruk kan verhogen. Ook niet gebruiken bij prostaat hyperplasie. Veel vervalst en dikwijls aangeboden als Melisse indicum. Het gaat dan om lemongrass of citronella. Het is een van de duurdere oliën en wordt ook met synthetische stoffen vervalst.
Liever niet gebruiken tijdens de zwangerschap (rozemarijnzuur); sommige mensen worden er misselijMelissa officinalisk van en bij sommigen geeft het een allergische reactie.
Door citralgehalte kan de huid worden geïrriteerd en gesensibiliseerd. Misschien voorzichtig zijn met zon.

Veiligheid: MSDS CO2 extract.
Cas no. 84082-61-1. Vlampunt 51,1 graden C. Ontvlambaar.
Xi-Xn-N: irritant voor ogen, slijmvliezen en huid; schadelijk bij ingestie; niet in het milieu afvloeien: grondwater, water, grond. Oogcontact: 15 minuten spoelen met overvloedig water, evenals de huid. Bij ingestie de mond spoelen en een arts waarschuwen. Verwerken met beschermende kleding.
Melissa olie:
Cas no. 8014-71-9. Vlampunt: 87,7 graden C. Soortelijk gewicht: 0.885.
Xi-Xn-N: irritant voor ogen en huid; schadelijk bij ingestie; niet in het milieu afvloeien: grondwater, water, grond. Oogcontact: 15 minuten spoelen met overvloedig water, evenals de huid. Bij ingestie de mond spoelen en een arts waarschuwen. Verwerken met beschermende kleding.
Oplosbaar in alcohol, vette olie, niet in water.

Toepassingen:
*bij slapeloosheid, migraine: 5 druppels melisse en 5 druppels lavendel mengen met een beetje melk of een lepeltje honing. Dit toevoegen aan een warm bad en vlak voor het naar bed gaan baden.
*5 druppels melisse met 5 druppels roos tegen slapeloosheid.
*is een vrouwelijke olie samen met bergamot en roos.
*melisse is geschikt voor groepsmeditatie.
*verdampen: een paar druppels in de aromalamp versterken en ontspannen het lichaam.


Bron: Melisse: www.home.scarlet.be/jantje
         Plantaardigheden: Citroenmelisse – Melissa officinalis Gonnie van Elteren.
         Wikipedia nl., eng., de.
         Michael Kraus: Etherische oliën voor lichaam, ziel en geest.
         Julia Lawless: encyclopedia of the essential oils.
         David Stewart: The chemistry of Essential oils made simple. p.537.
         E. Zimmermann Aromatherapie für Pflege- und Heilberufe p.148.
         Shirley and Len Price Aromatherapy for health Professionals p. 438
         Citroenmelisse Melissa officinalis: Natuurlijkerwijs.com
Foto: www.bio-gaertner.de
         www.aftab.ir
         www.nl.wikipedia.org
         www.guenther-blaich.de
         www.giardinaggio.it
         www.feenkraut.de
         www.rolv.no
         www.geocities.com

©®Copyright en registratie notaris. André Gielen 2001 – december 2007


Previous page: Melilotus officinalis
Next page: Mentha species