Print This Page

Origanum species


ORIGANUM SPECIES:

  Origanum vulgare hirtum     Origanum vulgare     Origanum onites     Origanum bloem     Origanum marjorana


Familie Lamiaceae/labiatae.
Een van de belangrijkste en meest waardevolle medicinale kruiden/oliën die er bestaan. De verscheidenheid is enorm. In Turkije en Griekenland, waar de meeste oregano vandaan komt zijn er veel locale namen voor het kruid.

Er is in de handel veel verwarring over het gedroogde kruid en de planten zelf. In Noord Amerika wordt de term oregano gebruikt voor de twee hetere Origanum soorten: Origanum vulgare en Origanum onites; ook verschillende sub-species van de Origanum vulgare vallen onder deze term, zoals de O. vulgare ssp. vulgare / viride / en de – hirtum, de echte Turkse oregano die een hoog percentage olie bevat.
Ook een Turkse salie struik valt hieronder. Deze wordt dikwijls gebruikt als vervangingsmiddel voor oregano, maar wordt ook bestempeld als oregano, meestal omschreven als Turkse oregano. Om de zaak nog ingewikkelder te maken: de smaakmaker in de handel bekend als oregano kan ook nog gedestilleerd worden van de Coleus amboinicus (Spaanse tijm – Cubaanse-, valse-, Griekse oregano) en verschillende andere totaal niet tot de familie behorende species, en gebruikt worden in producten en omschreven als “oregano flavoured”. In de US. en Australië wordt oregano meestal  “oreganum” genoemd en dan wordt de wilde marjolein of wilde oregano bedoeld.

Om de verwarring tegen te gaan moet men alle hetere Origanum soorten onder de term “Oregano” benoemen. De oregano die men in de winkel koopt zijn bijna altijd de gedroogde bladeren van de wilde origanum, de Origanum vulgare met paarse bloemen uit Zuid Europa en al zijn subspieces uit het Middellandse zeegebied en verder naar het Oosten, tot zelfs de mildere Origanum onites toe.
De echte Turkse oregano de Origanum vulgare L. ssp. hirtum de sterkste van smaak en geur is veel meer plaatselijk bepaald en daarom zelden voorradig.

De methode van de boeren om alleen de bloeiende toppen te oogsten om te drogen is niet economisch en daarom is de echte Turkse oregano commercieel niet altijd voorradig. Gecultiveerde teelt van de bloemtoppen is om olie te produceren. Ze bevatten zo’n hoog percentage olie dat ze niet als kruid verkocht worden maar gedestilleerd: 100 kilo echte Turkse oregano levert 4 kilo olie.
Volgens de namen van de genus is ook de olie levering verwarrend, want commerciële oregano olie wordt bijvoorbeeld geproduceerd van de Spaanse oregano, eigenlijk een tijm soort: Thymus capitatus.

Volgens Prof. Hüsnü Can Baser van de Anadolu Universiteit in Esikisehir vallen onder de naam Kekik: verschillende oregano soorten: O. onites; O. vulgaris subs. hirtum; O.minutiflorum; O. marjorana; O. syriacum var. bevanii, maar ook: Coridothymus capitatus, Thymbra spicata, Thymbra sintenisii, Satureja cuneifolia, Satureja hortensis, Satureja montana, Satureja spicigera, Thymus eigii.  Volgens Prof. Baser hebben al deze planten een overeenkomst: ze bevatten veel etherische olie en de belangrijkste bestanddelen van al deze planten zijn carvacrol of thymol.

Wereldwijd groeien er 52 oregano soorten. In Turkije groeien er 32, waarvan er 22 inheems zijn en exclusief in Turkije. Wat in Europa oregano wordt genoemd is altijd een mengsel of mix, bestaande uit (Kekik) O. vulgare L.; O. onites L. en andere. Dit mengsel is afhankelijk van de prijs en waar de koopwaar vandaan komt. Voor iedere prijs die de importeur wil betalen is er een mengsel. Het is allemaal “Kekik”  wat de boeren verzamelen en zij kijken niet naar de plantkunde, maar verzamelen hun mix in de bergen, in het laagland, in het bos en op de hellingen.
De meeste export vindt plaats van de Origanum onites L. Hierdoor is de O. onites gecultiveerd in de regio Antalya. Die kan men dus redelijk safe kopen, want als je dus origanum koopt weet je nauwelijks wat je voor mix krijgt. Vanuit Turkije worden 5 Oregano species veelvuldig geëxporteerd. In 2005 exporteerde Turkije 10500 ton, voor 18 miljoen $. Oregano (Kekik) wordt geëxporteerd onder de rubriek Tijm en wilde tijm (Thymus serpyllum) naar o.a. Amerika.
Het zijn eenjarige of overblijvende kruidige struiken, inheems in Middellandse zeegebied en Eurazië die in berggebieden groeien met rotsige, kalkachtige grond.
In het Oude Griekenland werd oregano genoemd: vreugde van de berg. Oros betekent berg en ganos betekent vreugde. Dit wilde kruid is thuis in heuvelachtig terrein. De wortels houden het zand vast zodat dit zelfs op steile hellingen niet wegspoelt.

Oregano uit het Middellandse zeegebied is Origanum vulgare, een wilde soort van de genus Origanum. Marjolein, Origanum majorana is een lid van dezelfde genus. Marjolein is een gecultiveerde species van Origanum. Mexicaanse oregano is een geheel andere soort, van de familie Verbenaceae en de genus is Lippia, verschillend van Origanum. In Mexico worden gebruikt Lippia graveolens en Lippia berlandieri. De Middellandse oregano heeft smallere bladeren, is lichter groen van kleur en heeft een zachtere, zoetere smaak dan de Mexicaanse oregano. De Mexicaanse oregano is veel sterker van smaak, de bladeren zijn groter, donkerder groen en de inhoud van etherische olie is 3-4%. Vergeleken met marjolein is de oregano sterker van smaak, licht bitter, met een munt smaak. De oregano uit het Middellandse zeegebied heeft een minimum opbrengst van 2% etherische olie. Griekenland was lange tijd hét land van de Middellandse oregano. Tegenwoordig voert Turkije de export naar Amerika aan, daarna Griekenland en Israël. Italië produceert eveneens veel oregano, maar gebruikt intern zoveel dat export bijna niet meer mogelijk is.

Het oogsten gebeurt door families die hun oogst verkopen aan verzamelaars, die rondreizen van dorp naar dorp en de oogst weer doorverkopen aan de handel. De handelaren ontdoen de oregano van stengels, vuil, waarbij de gedroogde bladeren worden gebroken en gesorteerd op verschillende maten.

In Frankrijk en nu ook in Nederland zijn oleo aromatische capsules met oregano op de markt, die preventief kunnen worden gebruikt, op reis, overlevingstrips, moeilijke omstandigheden, rugzaktoeristen in onbewoonde gebieden, ‘s morgens en ‘s avonds een capsule met water innemen. Deze kunnen preventief werken tegen bacteriën, schimmels en virussen en tegen slechte hygiënische omstandigheden. De capsules zijn ideaal om preventief te gebruiken in derde wereldlanden.
Zeer verwarrend is de classificatie van de marjolein- en oregano species. Er zijn meer dan 50 soorten, die echter niet allemaal gebruikt worden om olie te produceren. De Spaanse oregano heeft ongeveer dezelfde eigenschappen als gewone tijm en lijkt erg veel op de gewone oregano, of wilde marjolein.
Volgens verschillende auteurs zijn de Origanum compactum Bentham, de Origanum heracleoticum en de O. vulgare L. dezelfde species met dezelfde bestanddelen en dezelfde inzetbaarheid.
Oregano en marjolein zijn essentieel in de Griekse, Italiaanse, Franse en Turkse keuken. Geschikt als kruid of specerij in de keuken zijn: Origanum vulgare subs. Hirtum – Origanum x majoricum – Origanum dictamnus – Origanum vulgare subs. Gracile – Origanum vulgare subs. Glandulosum  – Origanum onites – Origanum syriacum.

Tientallen andere soorten:
          Origanum scabrum en Origanum microphyllum: inheems in Griekenland, bestanddelen: carvacrol, terpinen-4-ol, linalol, sabineen, a-terpineen, g-terpineen. Antimicrobisch tegen gram-negatieve en gram-positieve bacterië en drie pathogenische fungi.
          Origanum onites: ook wel Griekse marjolein of Turkse oregano is een kleine heester, tot 60 cm, bloeit laat in de zomer, heeft rossige stengels en aromatische smakelijke bladeren. Onderdeel van bouquet garni, in de keuken. De bloemen lokken veel vlinders en bijen en de zaadhoofdjes vormen in de winter vogelvoer.
          Origanum amanum: winterharde vaste plant met een hoogte en omvang van 15-20 cm. Heeft open buisvormige bloemetjes in roze en wit. Het blad is hartvormig, groen en geurend. Rotsplant. Houdt niet van vochtigheid.
          Origanum x applei: (heracleoticum), wintermarjolein, vorstbestendige vaste plant, hoog 25 cm, omvang 30 cm. Aromatische kleine roze bloemen, goede potplant.
          Origanum dictamnus: hopmarjolein, essekruid van Creta, kruipende halfheester, 15 cm hoog, omvang 40 cm. Bloeit met buisvormige, paarsroze bloemetjes in hangende hoofdjes. Overhangende stengels met rond, grijswitte, wollige bladeren. Lijkt op hopbellen en niet op zijn soortgenoten.
          Origanum laevigatum: winterharde zodenvormende halfheester tot 30 cm, omvang 20 cm. Ceriserode bloemen met roodpaarse schutbladeren en klein, geurend, donkergroen blad aan vertakte rode stengels. Decoratief, culinair niet interessant.
          Origanum rotundifolium: winterhard, kruipende halfheester, hoog 30, omvang 30 cm. Lichtroze bloemen, hangend, trechtervormig, omgeven door geelgroene schutblaadjes. Klein afgerond, aromatisch blad. Culinair niet gebruikt.
           Origanum vulgare ssp vulgare met roze bloemen, inheems in het Middellandse zeegebied van midden Europa. Genaturaliseerd in Zuid China. Het is een sub species. De gedroogde plant geeft ongeveer 5% etherische olie.
           Ortiganum vulgare ssp. viride: in Noord- en Centraal Turkije, met zowel roze als witte bloemen. Hij is zo goed als gelijk aan de echte Griekse oregano.
          Origanum vulgare subs. hirtum: Turkse oregano
          Origanum vulgare subs. gracile: Russische oregano
          Origanum vulgare subs. glandulosum: Algerijnse oregano
          Origanum majorana: zoete marjolein/ marjoraan
          Origanum x majoricum: Italiaans oregano, sterke zoete marjolein
          Origanum syriacum: syrische oregano /za’atar.


Bron: An Herb society of America Fact Sheet. Oregano & Marjoram. © 2005
          Biological products from Turkey. All Kekik, All oregano? www.bergtee.de
          Oil of oregano – Origanum vulgare – Origanum minutiflorum www.origanumoil.com 

Foto's: zie verderop

De belangrijkste hier besproken species van de familie lamiaceae zijn:
Origanum marjorana L.                                           Marjolein of marjoraan
Origanum onites L.                                                 Oregano, Turkse.
Origanum vulgare L.                                               Wilde marjolein of gewone Oregano
Origanujm vulgare L. subs. hirtum (Link) Ietsw.     Turkse oregano.
Thymus capitatus of                                              
coridothymus capitatus                                          Oregano/Spaanse/ Israëlische
Thymus mastichina                                                 Spaanse marjolein of Masttiektijm

©®Copyright en registratie notaris. André Gielen 2001 – december 2007


Previous page: Ocimum basilicum CO2
Next page: Origanum marjorana