Print This Page

Paeonia officinalis L.

 

 

PAEONIA OFFICINALIS L.         –   PIOENROOS / BOERENPIOEN /  PIVOINE / PEONY.
Familie:
Paeoniaceae. Een genus, 7 soorten Paeonia. Komen alleen voor op het Noordelijk halfrond.
In bossige gebieden, weilanden, inheems in Europa en Centraal Azië.Paeonia officinalis
In de volksmond: “roos zonder doornen, boerenroos, Pinksterroos” genoemd. Hij behoort niet tot de Rosaceae, maar tot de familie der ranonkels: Ranunculaceae.
De naam komt van de geneesheer van de Griekse goden, Paeon, een leerling van Asclepius de god der geneeskunde. Hij genas een wond bij Pluto en werd veranderd in een bloem om hem te beschermen tegen de jaloezie van Asclepius die hem wilde doden..
De plant is licht toxisch, maar heeft medicinale eigenschappen. Veel medicinale toepassingen zijn niet wetenschappelijk bewezen. Tegenwoordig weinig of niet medicinaal gebruikt.
In Japan wordt de plant als drakevoer beschouwd en eet men de bloemen als groente. Komt voor in tuinen, bijna nooit in het wild.

Er bestaan honderden cultivars. Inheems in China en Japan, maar tegenwoordig overal op het noordelijk halfrond te vinden in honderden variëteiten. Het geslacht telt 30 soorten, de kruidachtige, daarmee wordt bedoeld de vaste plant pioenen en de houtachtige, de boompioenen. Overblijvend met dikke vlezige wortels die sterk naar peper ruiken. De stengels zijn kruidachtig en enkelvoudig, 60-100 cm hoog. De plant groeit in halfschaduw of volle zon en vochtige grond, klei, zand of leem, neutrale en alkaline grond. De bloemen zijn hermafrodiet (mannelijke en vrouwelijke organen) en worden bestoven door insecten. De bloemen zijn ruim 10 cm en alleenstaand, met talrijke meeldraden met lichtroze helmdraden. Na het rijpen komen er blauwzwarte zaden tevoorschijn, zo groot als erwten. De bloei is in april tot juni. De zaden rijpen in juni.

Vierduizend jaar geleden reeds in China geplant vanwege haar geneeskrachtige eigenschappen. In China symbool voor voornaamheid, rijkdom en vagina. De witte pioenroos wordt vergeleken met een mooie jonge maagd. Door de prachtige vorm verschenen ze al snel in de siertuinen van de welgestelde Chinezen en ze zijn het symbool van de liefde. Een bloeiende pioen in de tuin wordt daar gezien als een voorteken van geluk. Volgens de leer van Feng shui, de kunst van het plaatsen, moet een pioen bijvoorbeeld in het zuidwesten van een tuin geplant worden. Daar zal ze zorgen voor geluk, een goede relatie, huwelijk of romance. De Chinezen richten hun huis en tuin in volgens deze leer. In cultureel opzicht wordt de pioen zeer gewaardeerd in China, in gedichten, schilderingen en afbeeldingen op porselein, en muren van interieurs.
Paeonia officinale
Een oude legende verhaalt hoe deze bloem zich verzet tegen de wil van de oppermachtige keizerin Wu Zetian, die ruim 2000 jaar geleden regeerde over het Rijk van het Midden. Als enige bloem weigert de pioen aan het bevel van Wu te voldoen om midden in de winter te bloeien. Bij wijze van straf wordt ze daarom verbannen naar de keizerlijke tuin. De woede van de Keizerin gaat echter nog veel verder: ze geeft opdracht alle pioenen in de keizerlijke hoofdstad te vernietigen. De reden: de concubine Yang, die zou voortleven in de vorm van een pioen, zou er de oorzaak van zijn dat de keizerlijke echtgenoot van Wu, zijn keizerlijke regerings- en andere plichten verzaakt. Woedend geeft Wu daarom de pioen de naam: “Jiu zui Yang fei”, hetgeen betekent: liederlijke keizerlijke concubine Yang.

In de Oudheid komt de pioen in Europa terecht, waar de plant wordt gewaardeerd om haar geneeskrachtige werking. In de Griekse mythologie verzorgt de geneesheer van de goden de verwondingen die de God Hades heeft opgelopen in een gevecht met de wortels van de pioen. Theophrastus, Plinius en Dioscorides verwezen al naar de medicinale eigenschappen van de pioenroos. Ook Hildegard von Bingen gebruikte de plant en heeft hem beschreven.
De Benedictijner monniken uit Montecassino bij Napels telen de pioen in de Middeleeuwen in de kloostertuinen ten noorden van de Alpen. De monniken en nonnen en de Middeleeuwse chirurgijnen gebruiken de plant als middel tegen blaasstenen, geelzucht, krankzinnigheid en epilepsie. Ook hier, net zoals in China komt de plant al snel in de siertuinen, en terecht.
In het 14e eeuwse Engeland werden de zaden als keukenkruid gebruikt, afgetrokken in mede tegen nachtmerries en aan halskettingen gehangen als amulet. Van de wortel werden kralen gemaakt en kinderen scherpten hierop hun tanden. De wortels zijn opwekkend en krampwerend en werden in de volksgeneeskunde een populair middel voor hoofd- en zenuwklachten, zelfs tegen epilepsie.

In de christelijke symboliek staat de pioen, als roos zonder doornen, behalve voor rijkdom, heil en genezing ook voor vrouwelijke schoonheid. Veel afbeeldingen van de Heilige Maagd Maria zijn versierd met pioenen. In de 17e eeuw gebruiken veel schilders de pioen in hun stillevens.
Niet alleen is de pioen prachtig van vorm, in de kleuren wit, roze rood, geel, ook verspreiden ze een heerlijke geur. In de parfumindustrie pas in gebruik sinds de tachtiger jaren van de 20e eeuw, door de toen pas ontwikkelde destillatietechnieken.
Toegepast in bloemige damesgeuren.
De bloemen worden gegeten, gekookt, als groente of om thee smaak te geven. De wortel wordt geoogst in de herfst van 2 jaar oude planten en wordt gedroogd om later te worden gebruikt.

Paeonia officinalisEnige van de honderden soorten:
     Paeonia suffruticosa:
Boompioen, een rode pioen, bij ons als sierplant. Inheems in de gematigde zones van Azië. Het kan een struik worden van 2 meter met roodachtig-groene gevederde bladeren en wit tot rode bloemen die in mei en juni verschijnen. Er zijn tientallen cultivars. Heeft roze of witte bloemblaadjes met paarsrode basis.
Giftigheid: paeoniflorin, een hoofdbestanddeel. Monoterpeenesther-glucoside.
     Paeonia lactiflora:
Bossig, met dikke, knolvormige wortels, samengesteld blad met gegolfde bladrand en witte, roze of rode bloemen in de zomer, met goudgele meeldraden. Dewortels stimuleren het afweersysteem, verminderen bloeddruk, pijn, krampen, ontstekingen en verbeteren de bloedtoevoer naar de baarmoeder

Werkzame bestanddelen in de hele plant:
Bron: Liber Herbarum II:
     In de wortel:
Etherische olie – zetmeel – saccharose – rode verfstof – glutamine – glucose – tanninen – calciumoxalaat – benzoezuur – arginine – paeonol – paeoniflorin.
     In de vrucht:Paeonia officinalis
Arabinic acid – resinic acid – tanninen – pectine – vet – proteine – rode verfstof – suiker.
     In de bloem:
Rode verfstof – kaempferol – tanninen – cyanin – paeonin – gallo-tannine.
Verder nog in de plant: tanninenzuur – glucoside – organische zuren – peregrinine -
proanthocyanidinen – flavonoiden -  Monoterpeenester-glucoside: paeoniflorine LD50 9500mg/kg muizen.

Werkzaamheid:
Anticonvulsant - blaasproblemen – buikpijn – diuretisch - dysentrie – epilepsie – hoofdpijn – hysterie – menstruatieproblemen/-pijnen – nierziekten – tandpijn – wonden.
De bloemen worden homeopathisch gebruikt tegen jicht, epilepsie en darmstoornissen. De wortel is antispasmodisch, diuretisch, sedatief en tonisch. Medicinaal veel toegepast in Japan en China. Dierenstudies betreffende cholesterol verlaging in de aorta bij konijnen en het aaneen kleven van bloedplaatjes; bloeddrukverlagend wortelextract bij mensen; anti-oestrogeen effect bij vrouwen; wortelextract tegen virale hepatitis; extract van de wortelschors werkt immuunsysteem bevorderend.

Contra indicatie: pioenroos kan giftig zijn en mag alleen door deskundigen worden toegediend. De wortels zijn erg bitter en giftig. Vroeger door heelmeesters gebruikt als drastisch purgeermiddel. Niet voor zwangere, baby’s en kinderen.


Bron: Plants for a future: edible, medicinal and useful plants for a healthier World. Paeonia
          officinalis L.
          Echte Pfingstrose (Paeonia officinalis), Gartendatenbank.de
          Wikipedia eng., de. Pfingstrose.
          Echte Pfingstrose www.giftpflanzen.de
          Liber Herbarum II Erik Gotfredsen. Paeonia officinalis L.
          USDA Plants profile: Paeonia officinalis L.
Foto:  www.jardin-mundani.info
          www.kubrat.bg
          www.green-24.de
          www.flickr.com
         

©®Copyright en registratie notaris. André Gielen 2001 – december 2007


Previous page: P
Next page: Pandanus odoratissimus