Print This Page

Tanacetum vulgare

Tanacetum vulgare


TANACETUM VULGARE Linne   - BOERENWORMKRUID / PIERENKRUID / REINEVAAR / STEENVARENKRUID /GOUDEN KNOOPJES.
Familie:
Asteraceae/compositae.
Synoniemen: Chrysanthemum vulgare (L.) Bernh,
                       Chrysanthemum tanacetum Karsch.
                       Tanacetum boreale Fisch. ex DC.
                       Tanacetum vulgare L. var. crispum DC.
                       Tanacetum audiberti DC.
Gebruikt deel: het gehele kruid. Productie van de etherische olie in de USA, Frankrijk en Duitsland door stoomdestillatie, met een opbrengst van 0.2%-0.5%. In de bloemkoppen tot 1.5%. Voor 1 kg olie behoeft men 200-500 kg verse planten. De olie is geel tot oranjTanacetum vulgaree van kleur, af en toe bruin en heeft een scherpe kruidige geur, bepaald door a en b-thujon en kamfer, tot zelfs onaangenaam toe.

Boerenwormkruid lijkt op Jakobskuiskruid, maar heeft geen stralenkrans van straalbloempjes. Boerenwormkruid behoort tot de kompasplanten: de bladeren richten zich in vol zonlicht precies plat op het zuiden.
De naam reinevaar betekent akkerzoomvaren en door de vorm van de bladeren werd boerenwormkruid vroeger voor het gemak tot de varens gerekend.
Tanacetum is afgeleid van het Griekse athanasia, dat onsterfelijk betekent. Ooit was het kruid een belangrijk wormmiddel en insecticide. Vulgare betekent: algemeen voorkomend.
Komt voor In Europa, behalve het middellandse zeegebied, Noord Azië en Noord Amerika en wordt 80-150 cm. hoog.

Groeit op braakliggend terrein, langs wegen in bermen, op open plekken in de bossen, langs spoorwegdijken, in siertuinen, enz.
Tanacetum vulgareHij is overblijvend, een vaste plant, zeer sterk en vormt talrijke stengels, in pollen bij elkaar. De stengel is kantig, donkerbruin 80-150 cm lang. Hij bloeit met platte schermen, met tientallen individuele bloemhoofdjes. De buisbloempjes staan dicht opeen in schijnschermen. De bloemen zijn goudgeel. Prachtig in een veldboeket en het is een erg sterke bloem. Een boeket binnen doet de insecten verdwijnen. Heeft een sterke geur en smaakt kruidig, zeer bitter. Bloeit in juni-juli-september. Heeft een woekerende wortelstok, rechte stelen, een vage rozemarijngeur. Platte trossen mosterdgele bloemen, zeer sterk. De bladeren zijn afgebroken geveerd met naar de top van het blad veerdelig, bezet met haartjes. Deze klierhaartjes geven de enigszins onaangename kamferachtige geur af. De olie  die uit de plant gewonnen wordt is giftig. In de Verenigde Staten is de plant verboden en in België in voedingsmiddelen. De bladeren zijn sterk insectenwerend, tegen vlooien bij honden en katten, tegen mieren en muizen.
Hij trekt bijen aan, spanrupsen en rupsen van uiltkjes. Mieren hebben er een hekel aan. Vroeger veel als strooikruid gebruikt in de huizen tegen insecten. Gedroogde bladeren worden door imkers gebruikt om de bijen te kalmeren en rustig te maken.
De bloemen en bladeren zijn  eetbaar, als kruiderij en om thee van te zetten. De plaTanacetum vulgarent wordt gebruikt als vervangingsmiddel voor kaneel en nootmuskaat, maar hij wordt niet aanbevolen voor inwendig gebruik. De plant is een goede toevoeging op de composthoop voor zijn mineralen bestand.

De werkzame stoffen zijn etherische olie, thujon en bitterstoffen. Gebruikt als wordmdrijvend middel. Medicinaal weinig gebruikt in de moderne kruidenkunde. Van de jonge scheuten wordt een groene verf geproduceerd, van de bladeren en bloemen een gele verf.
Thujon kan leiden tot zware stofwisselingsstoornissen en zeer zware lever- en nierbeschadigingen. Beter niet gebruiken, aangezien er veel actievere en meer onschuldige middelen in de handel zijn tegen wormen. De Indianen gebruikten het kruid voor hun vrouwen en meisjes die door de kolonisten verkracht waren, om de vruchten af te drijven. Zeer gevaarlijk, vooral de etherische olie. De bladeren en de bloemen leveren kleurstoffen van groenig geel tot felgeel.
De oorsprong van de geslachtsnaam tanacetum is niet bekend. Men kan hem in de tuin poten, door een stuk van de pol te planten. Als de gele bloempjes verschijnen kan hij geplukt worden enTanacetum vulgare in bossen te drogen gehangen. Op zolder of in huis. Houdt de muggen weg, in de klerenkast de motten en onder in de hondenmand: de vlooien. Het is ook een goed geneeskruid: bevordert als thee de spijsvertering en spoelen met een aftreksel vermindert de kiespijn. Traditioneel gebruikt als smaakstof in omeletten. Het is een middel tegen wormen: vooral maden en spoelwormen. Vroeger ook veel gebruikt in de veeartsenij. In de Angelsaksische landen als tuinkruid gebruikt. Zoals met alle sterk aromatische kruiden werd boerenwordmkruid al snel een machtig anti-heksenkruid, dat bescherming bood tegen de duivel. Gebruikt worden vooral de bloemen, de zaden zijn minder werkzaam. In de volksgeneeskunde werd een aftreksel van het kruid voorgeschreven bij anemie, bleekzucht, dyspepsie, reuma en jicht. Boerenwormkruid kan gebruikt worden als biologisch insectenwerend middel. Leg wat gedroogde takjes onder het vloerkleed, tegen tapijtkevers en mieren. Gedroogde blaadjes en bloemen in de linnenkast jagen de motten weg.

Werkzame bestanddelen: wilde oogst van plant/bloem, stoomdestillatie, Marokko:
Hoofdbestanddeel b-thujon (70%), a-thujon, a-phellandreen 8.5%, a-pineen 3.4%, a-terpineen, a-bergamotteen, b-elemeen,  a-terpineol, b-phellandreen, 1,8-cineol, b-pineen 7%, b-caryophyllen, caryophylleen, chlorogeenzuur, isochlorogeenzuur, isopinocamphon, piperiton, sabineen, g-cadineen, germacreen-D, borneol 3%, bornylacetaat, citroenzuur, koffiezuur, organische zuren, oxaalzuur, campheen, camphor, chamazuleen 5%, g-terpineen 1%, limoneen 2%, myrceen 14%, paracymeen, sabineen, terpinen-4-ol 2%, terpinoleen, thymol, puleTanacetum vulgaregon.
Men kent de chemotypen: 1,8-cineol, a-thujon, b-thujon, kamfer, isoborneol, artemisia keton, sesquiterpeen, enz.
De olie moet men met zo weinig mogelijk lucht, koel en donker bewaren in gekleurde flessen.
Triticine, irisine en graminine worden gebruikt in isectenverdrijvende middelen.
Crispolid, tanacetin, reynosin en 1-beta-hydroxy-arbusculin A kunnen contactallergie veroorzaken. Bloemisten en telers hebben er soms last van.
 Ter vergelijk: JEOR. Composition of the Essential loils of Tanacetum vulgare L. wilde plant uit Vilnis, Lithouen:
41 Bestanddelen geïdentificeerd.
Ct. Kamfer: kamfer 22.3-41.4% - 1,8-cineol 10.6-26.4%.
Ct. A-thujon: a-thujon 25.7-71.5% - 1,8-cineol 11.3-22.3%
Ct. 1,8-cineol: 1,8-cineol 24.5-32.7% - kamfer 8.3-23.8% -
Ct. Artemisia keton: artemisia keton 30.5% - kamfer 23%.
De olieopbrengst van de bloeiende planten was 83.6%, van de bladeren was de opbrengst 73.7%. Een onderzoek uit 1961-1996 van Lawrence in 16 landen gaf 23 chemotypen met Tanacetum vulgareverschillende hoofdbestanddelen.
 Ter vergelijk: bestanddelen van de olie van bladeren en bloemen van David Stewart en E. Zimmermann.
Ketonen: 60-75%. B-thujon 60-75% - kamfer 3-8% - a-thujon 2-5% - piperiton 1-2% - artemisia keton 0-1% - davanon 0-1%.
Monoterpenen: 4-10%. Sabineen 1-4% - a-pineen 2-3% - campheen 1-3% - a-terpineen 0-1% - limoneen.
Sesquiterpenen: 3-7% germacreenD 3-7% - chamazuleen – 3,6-dihydrochamazuleen.
Alcohols 3-6% borneol 1-2% - a-terpineol 1-2@ - lyratol 0-1% - chrysanthenol 0-1% - vulgerol 0-1%.
Sesdquiterpene lactonen 1-3%. Artemarin 0-1% - chrysanthemine 0-1% - crispolid 0-1% - parthenolide 0-1% - santamarin 0-1% - tatridin 0-1%.
Esters 1-2%. Bornylacetaat 0-1% - chrysanthenylacetaat 0-1% - a-terpinylacetaat 0-1%.
Coumarinen: scopoletin 0-1%.

Specifiek werkzaam:
Aambeien  -  abcessen  -   abortief    -  aderkrampen -  afkoelend -  analgetisch - anthelmintisch  -  anticonvulsant  -  antihistaminisch -  antiphlogistisch -  antireumatisch  -  blaasproblemen  -  blauwe plekken   -   bactericide -  carminatief  -  couperose -  darmparasieten  -  dermatitis, allergische - diaphoretisch  - digestief  -  diuretisch  -  dyspepsie   - emmenagoog  -  erythTanacetum vulgareeem - fungicide -   gebrek aan eetlust  -  huidirritant/-stimulerend  -  insecticide   -  jeuk -  jicht  -  kneuzingen   -  krampen   -  maagbitter  -   menstruatiebevorderend   -   scabiës   -  reuma  -   spasmolytisch    -    stimelerend, algemeen  -  stofwisselings ziekten  -  stomachisch - verstuikingen/verrekkingen - worminfecties - wormverdrijvend.
Ander gebruik: verven – balsem – insctenbestrijding: vliegen, muizen en ratten, vlooien en luizen. Uitwendig: lotion tegen schurft. Een hoge doses veroorzaakt duizeligheid, krampen, buikpijn, en kunnen dodelijk zijn. De etherische olie heeft een afstotende werking voor de aardappelkever.
De bladeren en bloemen zijn giftig.

                           Contra iTanacetum vulgarendicatie:
Erg giftig wegens het hoge thujon gehalte. Wordt in de aromatherapie niet of nauwelijks gebruikt. Er moeten dodelijke vergiftigingen met het kruid zijn voorgekomen. Er zijn diverse rassen, die moeilijk te onderscheiden zijn en sommige zijn bijzonder giftig met als verschijnselen: duizeligheid, krampen, buikpijn, ademnood. Geen zelfmedicatie. Niet voor zwangere, kinderen. Niet lang gebruiken en zeer spaarzaam. Neurotoxisch. De plant kan contactallergie veroorzaken, door de sesquiterpeenlactonen.


Bron: Gonnie van Elteren. Boerenwormkruid – Tanacetum vulgare. Plantaardigheden.
          Wikipedia nl., de., eng
          Rainfarn- Chrysanthemum vulgare. www.giftpflanzen.com
          Plants for a future database. Tanacetum vulgare L.
          JEOR: Composition of the Essential loils of Tanacetum vulgare L. nov/dec. 2004, by
          Mockute, Danute; Judzentiene, Asta.
          USDA Plants profile Tanacetum vulgare L.
          E. Zimmermann. Aromatherapie für Pflege- und Heilberufe p.158.
          David Stewart. The chemistry of Essential oils made simple. P. 552.
Foto:  www.mediplant.ch 
          www.nl.wikipedia.org (pl., en., de., fr., es)
          www.lni.wa.gov
          www.plant-identification.co.uk
          www.bbc.co.uk

©®Copyright en registratie notaris. André Gielen 2001 – december 2007