Print This Page

Daucus carota

 

DAUCUS CAROTA L. 1753                      -                          PEEN/WILDE PEEN/WORTELZAAD
Synoniemen:  Daucus carota L. subs. carotaDaucus carota
                       Daucus carota L. subs. sativus (Hoffm.) Arcang. (geaccepteerd)
                       Daucus carota L. subs. sylvestris (Mill) Hyl.
                       Daucus sativus (Hoffm.) Röhl.
                       Daucus sativus (Hoffm.) Röhl. subs. sativus.
Familie: apiaceae (ummbelliferae), familie der schermbloemigen. Gebruikt deel: kleingemaakte gedroogde zaden. Stoomdestillatie. De olie is een geel of amber tot bleek oranje bruine vloeistof met een doordringende, droge, aardachtige geur, ietwat gelijkend op sandelhout. Frankrijk. Middennoot in de parfumindustrie in natuurlijke parfums. Uit de eetbare peen, Daucus carota sub. sativus, wordt door extractie met een oplosmiddel ook een olie gewonnen. Deze wordt veel in de cosmetische industrie gebruikt als kleurstof en voornamelijk in Frankrijk gewonnen. Er wordt ook een wortelmaceraat geproduceerd als basisolie en dat bevat veel beta-caroteen.  Gehalte etherische olie 1,5%, voor 1 kg essence 75 -100 kg wortelzaad.
Er wordt olie gedestilleerd van de wilde peen met tot 75% carotol (sesquiterpenol) en van de gekweekte peen, met tot 50% carotol.

Oorspronkelijk groeide de peen alleen wild in het Middellandse zeegebied, Klein Azië en Egypte waar hij 2000 jaar geleden al werd verbouwd. De plant is reeds vernoemd door Pedanius Dioscorides in zijn vijfdelige herbarium: “De Materia Medica” uit de eerste eeuw. In de 10e en 11e eeuw worden gele en rode wortels beschreven door Simon Seth en Avicenna in Andalusië. Rond 1400 heeft de plant zich verder verspreid in Europa en China. Hij werd toen al culinair en medicinaal gebruikt evenals om textiel te verven. De kleur was toen rood en de oranje wortel dateert ongeveer uit de achttiende eeuw in Vlaanderen en Nederland. De naam is waarschijnlijk ontstaan in de zestiende eeuw uit het woord pee, waar later de meervoudvorm n aan toe is gevoegd. Thans komt hij overal in Europa, Azië, China en Amerika voor.

De Daucus carota L. Subs. Sativus (Hoffm.) Arcang. is de gecultiveerde vorm van de wilde Daucus carota L., als kruid, groente en etherische olie zeer waardevol. De wortel wordt gefermenteerd om alcohol te produceren en er wordt een oranje verf van gemaakt. De e.o. wordt gebruikt in de voedingsmiddelen-, parfumindustrie en in de cosmetica branche.
De wortel als groente levert veel beta-caroteen, dat in het lichaam wordt omgezet in vitamine A. De wilde wortel komt nog voor in droge graslanden, bermen, dijken en duinen.
Elke bloem heeft een donkerrode vlek in het midden (lijkt op kant en wordt daarom ook wel Kantbloem genoemd). De originele wilde peen was dun, taai, pezig en varieerde in kleur van wit tot paars en niet het tegenwoordige oranje. In Engeland bekend als Queen Anne’s Lace, gebaseerd op de legende toen de voormalige Queen Anne van James de eerste uit Denemarken, onder de hofdames een wedstrijd hield in het borduren van een patroon dat het patroon van de bloem van de wortel kon evenaren. Toen Anne bijna klaar was, prikte zij met een naald in haar vinger en zo ontstond er in het midden van de witte bloem een enkele rode bloem. Een andere naam voor de plant was “Devil’s plague”, omdat hij zo moeilijk onder controle te houden was en nog eentje was: “Rantipole” hetgeen betekent een klein wild, agressief jongetje of meisje.
De naam komt van het griekse karoton (hoornachtig). De wortel is klein, staafachtig, taai met een sterk aroma en een bittere onacceptabele smaak in tegenstelling tot de gecultiveerde vorm. De stengel is recht met gegroefde harde harige bladeren. De bladeren zijn fijn verdeeld, de onderste groter dan de bovenste.
Het is een éen- of tweejarig kruid met een kleine taaie witachtige wortel die niet eetbaar is en wordt tot 1,5 meter hoog met wit kantachtige bloemen. De bloempjes zijn klein, talrijk en wit. De centrale bloem rood of violet. De vrucht is elliptisch 2-3 mm. lang. In het eerste jaar worden voedingsstoffen opgeslagen in de wortel en in het tweede jaar bloeit de plant van juni tot augustus en het zaad rijpt van augustus tot september. De geurige bloemen zijn hermafrodiet (mannelijke en vrouwelijke organen) en worden bestoven door vliegen en kevers.
De plant is zelf bevruchtend. Hij heeft het liefst goed gedraineerde zand-, leem- of kleigrond, alkalineachtig. Hij groeit niet in de schaduw en heeft vochtige grond nodig en kan tegen zeelucht. De plant kan 4000 zaadjes leveren die in de lente ontkiemen.
Uit het gedroogde zaad wordt de etherische olie gedistilleerd, deze is oranje kleurig en heeft een droge houterige geur met een aardachtige noot.
De wortel als groente, rauw, gekookt in salades, enz. heeft een sterk tonische werking op de lever en gal, tegen geelzucht en andere klachten. De plant is diuretisch, stimulerend, tegen waterzucht, nierziekte, blaasinfecties, tegen flatulentie, hij zou kankerpreventief werken doordaDaucus carotat de wortel b-sitosterol bevat dat werkzaam is tegen Ca – LL – WA tumoren.

De zaden zijn carminatief, stimulerend, tegen winderigheid, dysenterie, chronisch hoesten, geelzucht, ingewandsobstructies, tegen steenvorming en emmenagoog. In Pennsylvenië wordt het zaad gekauwd en zo gebruikt als voorbehoedsmiddel. Verder bevat de wortel vitaminen, mineralen, koolhydraten, as, fiber, proteïne, enz. In de volksgeneeskunde gebruikt over de gehele wereld. Een infusie van de wortel is laxerend.

Wortelolie is een tonicum voor de huid en ondersteunt het genezingsproces van huidaandoeningen en helpt daarbij lelijk littekenweefsel voorkomen. Het is een waardevolle olie om gebrekkige leverfuncties te herstellen bij virale hepatitis en levercirrose. In synergie te gebruiken met Ledum, Tijm ct. thuyanol. Wordt vooral in de huidverzorging gebruikt, ter verbetering van de elasticiteit en de kwaliteit van de huid en ter vermindering van oneffenheden.

Geurcomponent in zepen, cosmetica, parfums en wasmiddelen; ook in kruiderijen en voedingsmiddelen. Als drank, als sla, geraspt, als groente, als soep tegen bloedarmoede, lever- en darmklachten, huidziekten, gebrek aan mineralen, enz. Biologisch gekweekt. Advies: worteltjes alleen afborstelen, niet schrapen of schillen. De meest werkzame stoffen zitten in de buitenkant. Samen met cederhout olie lijkt wortelzaad olie veel op de Florentijnse lis. Het natte gebladerte van de wortel kan irritatie opleveren en zelfs blaren.

Werkzame bestanddelen: etherische olie: a-pineen 9.5%, camfeen 0.5%, sabineen 9.2%, b-pineen 1.6%, myrceen 2%, carotol 21%, daucol 0.27%, limoneen 1%, linalol 0.4%, a-bisaboleen 3.5%, elemeen, geraniol 4%, geranyl acetaat 4.2%, dauceen 2.7%, a-cedreen 1.85%, cis-b-farneseen 1%, beta- caryophyleen 8.4% trans-b-farneseen 3.2%, b-bisaboleen 3.9%, balsamiek en andere in de hele plant voorkomende stoffen zijn: 2-octanoon – a-curcumeen – a-gurjuneen – a-linoleenzuur – asaraldehyde – asaron – azuleen – bergamoteen – b-ionoon – b-selineen – kamfer – carvon – citral – citronellylacetaat – cuminaldehyde – daucarin – dauceen – delta-3-careen – elemicin – eugenol – geraniol – geranyl-acetoon – p-cymeen-8-ol – trans-beta-bergapteen – geranylformat – kamferol – asaron.
Provitamine A, B1, B2, D, E en C en flavonoïden, coumarinen, mineralen.
Bij voedingsstoornissen bij baby’s en bij vitamine A gebrek. Verder tegen wormen en soms diuretisch. Versterkend en kalmerend middel.
               Ter vergeljk: olie uit zaad, stoomdestillatie, David Stewart p.526.
Alcohols 29-47%. Carotol 30-55% - daucol 3-4% - linalol 2-3% - geraniol 0-1%.
Monoterpenen: 20-24%. A-pineen 11-13% - sabineen 9-11%.
Sesquiterpenen 14-18%. B-bisaboleen 8-10% - b-caryophylleen 4-5% - dauceen 2-3%.
Oxiden 3-5%. Caryophylleenoxide.
Esters 2-4%. Geranylacetaat.
Tetraterpenen: 1-3%. A-caroteen 1% - b-caroteen – y-caroteen – g-caroteen. Lycopeen 0-1%.
Phenolen: 1-2% b-saron 1-2%.

Werkzaamheid:
Anthelmintisch   -   anti-oxidant   -    antiseptisch   -  bevriezingen, koude  - blaasontsteking -   bloedarmoede   -    brandwonden  -  carminatief    -    catarre  -  darmparasieten    -     diarree bij kinderen  - digestief -  diureticum  -  eczeem - galproblemen  -  hoesten -   huiduitslag  -  jeuk -  jicht -  leverklachten, leverherstellend  - maag- en ingewandstoornissen -  menstruatie, onregelmatige  –  nierinsufficiëntie -  neurotonisch  -  PMS -  psoriasis  -  rimpels  -  stimulerend, galafscheiding -  tonisch  -  vaatverwijdend  -  verbrandingsbeschermend, zon - wormdrijvend  -  zenuwsterkend   -   zuiverend, lever en nieren – zwellingen – zweren.
Huidverzorging: oudere huid, vitaliserend, voedend, tonisch, elasticiteit, littekens, huidverhardingen, rimpels, couperose, huidontstekingen, eczeem, verbrandingen, zuivert de huid doordat de olie ontgiftend op de lever werkt. Goed voor de lever en ze verhogen de rode bloedlichaampjes.

Onderzoek: de stof falcarinol in wortels schijnt de groei van tumoren bij ratten af te remmen. Journal of agricultural and Food chemistry. Universiteit NewCastle, Kirsten Brandt.

Inwendig:
indicatie: bloedarmoede, stoornissen in het lymfstelsel, rotting longaandoeningen, lever- en galblaasstoornissen, reuma, artritis, jicht, huidziekten en darminfecties: 3 maal daags 3 druppels na de maaltijd.Daucus carota

Geestelijk:
peen versterkt het innerlijke zien en doet de waarheid beseffen in tijden van twijfel en verwarring. Zij ruimt blokkades op die een onbelemmerde energiestroom beletten, vooral die tussen zonnevlecht en hartchakra. Heeft een verzachtende werking op de omgeving.

Combinatie:
cassie, cipres, costus, cederhout, geranium, jeneverbes, lavendel, mimosa, en citrus- en specerijenoliën, roos, rozemarijn, sandelhout, venkel.

Contra indicatie: 
Peen bevordert de menstruatie, daarom niet tijdens zwangerschap gebruiken. Teveel kan toxisch werken. In dat geval kleuren de handpalmen en voetzolen oranje en wordt de huid schilferig. Niet voor kinderen. Verder niet irriterend en geen overgevoeligheid veroorzakend. Niet bij hoge bloeddruk (bloeddrukverhogende werking). Wortelsap contact kan allergische reacties geven, dermatitis, fotosensitieve reacties.

Toepassingen:
     *bij koude: meng 10 druppels peen met 10 ml. amandelolie en wrijf bij koud weer het gezicht en handen in.
     *bij bevriezingen, zelfs ernstige: meng 25-50 druppels peen met 50 ml. St.Janskruid olie en masseer hiermee de bevroren plaatsen.
     *bij zweren: doe 2 druppels peen op een vochtige watje en leg dit enige tijd op de zweer.
     *bij jeuk als gevolg van psoriasis en eczeem: meng 5-10 druppels peen met een eetlepel jojoba olie en smeer hiermee de jeukende plaatsen naar behoefte in.
     *verdampen bij stress, nerveuze spanningen, uitputting, rusteloosheid , in combinatie met ceder, palmarosa, geranium.
     *huidverzorging: littekens, voedend, vitaliserend, bij rimpels, ontstekingen, eczeem.

Bron: Sorting Daucus names. Multilingual multiscript plant name database.
          Wortelen algemeen. De verse voedingsgids van BogaersGebr.
          Wikipedia nl., eng., de.
          Queen Anne’s lace: www.paghat.com
          Plants for a future: database search results: Daucus carota L.  -  Daucus carota sativa (Hoffm.) Arcang.
          Aromecum: Aromatherapie van Absint tot Zonnebloem. Drs. Harmen Rijpkema.
           www.anthemis.nl/aroma/peen 
           David Stewart. The chemistry of essential oils made simple p.526.
           USDA Plants profile Daucus carota L.
           Floridata: Daucus carota var. sativus.
           Daucus carota L. James A. Duke 1983. Handbook of energy crops. Unpublished.
           Peen. Daucus carota. www.home.scarlet.be/jantje/olie
           Soortenbank.nl Dieren, planten en paddestoelen in Nederland.
           Foto: www.biologie.uni-hamburg.de
           www.kuleuven-kortrijk.be - www.floradecanarias.com

 

©®Copyright en registratie notaris. André Gielen. Lith 2001 – november 2007.

 


Previous page: D
Next page: Dianthus caryophyllus